Deyim

Çizmeden Yukarı Çıkmak Ne Demek?

Anlamı

bilmediği, aklının ermediği, yetkisi dışındaki bir işe karışmak:
'Daha çoğunu istemeye kalkarsa iş değişir o zaman; buna çizmeden yukarı çıkmak denir, herkes haddini bilmeli.' -M. C. Anday.

Detaylı Açıklama

Çizmeden yukarı çıkmak, kişinin bilmediği, aklının ermediği ya da yetkisinin dışında kalan bir işe karışmasıdır. Kişi kendi alanının sınırını aşar; bilgisinin ya da görevinin yetmediği bir konuda söz söyler, karar verir. Karışılan iş bir uzmanlık alanı, bir başkasının görevi ya da kişinin anlayışını aşan bir konu olabilir. Söz bir kınama taşır; kişinin haddini aştığı söylenir. Kalıp bir uyarı olarak kurulabilir: çizmeden yukarı çıkma. Olmuş bir davranışı kınarken de kullanılır: maaş bordrosuna karışan kapıcı çizmeden yukarı çıktı. Karışan kişi bir çalışan, bir akraba, bir yorumcu ya da bir yönetici olabilir. Çizmeyi aşmak da aynı anlamı taşır. Söz bir iş yerinde, bir ailede ya da bir kurulda geçebilir.

Örnek Cümleler

  1. Hastanın ilacını doktora sormadan değiştiren stajyer, başhemşireden çizmeden yukarı çıktığı için uyarı aldı.
  2. Yetkisi olmadığı hâlde komşusuna kendi kafasına göre inşaat izni vermeye kalkan mahalle muhtarı çizmeden yukarı çıktı.
  3. Uçak bakımından hiç anlamayan bir yolcu, kaptanın arıza açıklamasına itiraz edip motorun sağlam olduğunu savunarak çizmeden yukarı çıktı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Tanık kalıbı bir tanım gibi kullanır: daha çoğunu istemeye kalkarsa iş değişir o zaman; buna çizmeden yukarı çıkmak denir, herkes haddini bilmeli. Konuşan, kişinin kendine düşenden fazlasını istemesini bu sözle adlandırır. Cümlenin sonu, kalıbın taşıdığı kınamayı açıkça söyler.

İki kalıbın tanımı aynıdır; ikisi de kişinin bilgisini, anlayışını ya da yetkisini aşan bir işe karışmasını anlatır. Biri çizmeden yukarı çıkmayı, öteki çizmeyi aşmayı söyler. Aynı karışmayı adlandırırken hangisinin seçildiği anlamı değiştirmez.

Bu atasözü, başkalarının görev ve yetkilerine karışmanın ahmaklık olduğunu söyler. Evde ağırlanması gereken konuk, ev sahibinin işini üstlenmeye kalkar. Çizmeden yukarı çıkan kişi de başkasının alanına girer; atasözü bunu bir görgü sahnesiyle anlatır.