Anlamı
bilmediği, aklının ermediği, yetkisi dışındaki bir işe karışmak:
'Daha çoğunu istemeye kalkarsa iş değişir o zaman; buna çizmeden yukarı çıkmak denir, herkes haddini bilmeli.' -M. C. Anday.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, kişinin bilmediği, yetkisi dışındaki ya da aklının ermediği bir işe karışmasını anlatır. Burada asıl eleştiri, haddini aşmak ve kendi alanının dışına çıkmaktır. Bu yüzden iş bölümü, uzmanlık, otorite ve görgü sınırları üzerine konuşulurken çok uygundur. Deyimin etkisi, insanın ayağına uygun olmayan yere çıkmasını benzetme yoluyla anlatmasından gelir. Herkesin bir sınırı vardır ve bu sınır aşıldığında söz kaba ama etkili biçimde uyarır. Toplumsal ölçü duygusu güçlüdür. Deyim yalnız bilgisizlik değil, gereksiz özgüven eleştirisi de taşır. Bu yüzden bilmediği konuda buyurganlaşan kişiler için özellikle keskin bir uyarı olarak duyulur. Bir insanın bilmediği alanda rahat konuşması, bu deyimle küçümsenerek sınırına çekilir.
Örnek Cümleler
- Müdür bu karardan sonra iyice çizmeden yukarı çıktı.
- Dün akşam yine çizmeden yukarı çıkmış, kimse şaşırmadı.
- Ablası çizmeden yukarı çıktı diye haber gönderdi.
Kökeni ve Hikayesi
Deyim, eski esnaf ve askerî hayat içindeki giyim-kuşam sınırlarını aşma düşüncesiyle ilişkilendirilen halk benzetmelerinden doğmuştur. Zamanla yetki ve bilgi sınırını aşmak anlamında kalıplaşmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bilgi, yetki ya da görgü sınırını aşarak bilmediği işe karışma davranışını eleştirir. Deyim yalnız bilgisizlik değil, gereksiz özgüven eleştirisi de taşır.
Çünkü herkesin kendi işi ve bilgisi kadar söz söylemesi gerektiği düşüncesini taşır. Bu deyim, kişinin bilmediği, yetkisi dışındaki ya da aklının ermediği bir işe karışmasını anlatır.
Anlamları çok yakındır; ikisi de haddini aşma ve yetki dışına çıkma eleştirisi taşır. Burada asıl eleştiri, haddini aşmak ve kendi alanının dışına çıkmaktır.