Anlamı
1) giyimi kuşamı yenilemek:
'Muharrem, çulu epey düzmüş vaziyetteydi.' -S. F. Abasıyanık. 2) maddi durumu iyileşmek:
'Aranızdan ayrılalı bir ay var mı? Belki yok bile. Çulu derhâl düzelttim.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Çulu düzmek iki anlamda kullanılır. Birincisi giyimi kuşamı yenilemektir: kişi eskiyen, yamalı giysilerini bırakıp yenilerini, daha düzgünlerini edinir. İkincisi maddi durumu iyileşmektir: borçlar kapanır, gelir artar, kişi sıkıntılı günleri geride bırakıp rahata erer. Kalıbın çulu düzeltmek biçimi de vardır. Çul burada kişinin üstündeki giysiyi, mecazen de onun geçim düzenini anlatır. İki anlam birbirine yakındır; eline para geçen kişi giyimini de yenileyebilir. Söz bir işe girdikten, bir kazanç elde ettikten ya da bir sıkıntıyı atlattıktan sonra kullanılabilir. Kalıp bir sevinç, bir övünme ya da bir takılma taşıyabilir: maşallah, çulu düzmüşsün. Hangi anlamın kastedildiğini cümlede anılan giysi ya da para belli eder.
Örnek Cümleler
- Bayram için çarşıya inen Kemal, yeni ceket ve pantolon alarak çulu düzdü.
- Yurt dışında iki yıl çalışıp borçlarını kapatan İsmail, dönünce çulu düzeltmiş, köyde ev yaptırmıştı.
- Yeni işinde ilk maaşını alan Gülay çulu düzdüğünü söyleyerek annesine bir buzdolabı aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Abasıyanık'ın cümlesinde Muharrem'in çulu epey düzmüş olması giyiminin yenilendiğini anlatır; bu birinci anlamdır. Güntekin'in cümlesinde konuşan, ayrılalı bir ay olmadan çulu derhâl düzelttiğini söyler; bu da maddi durumunun iyileştiğini, yani ikinci anlamı gösterir.
Belini doğrultmak, yeniden durumunu düzeltmektir; bir sıkıntıdan sonra toparlanmayı anlatır. Bu, çulu düzmenin para ile ilgili anlamına yakındır. Belini doğrultmak giysiyle ilgili bir anlam taşımaz; çulu düzmek ise yeni giysiler edinmeyi de anlatabilir.
Atasözü, sıradan bilinen birinin işbaşına geçmesini ya da giyim kuşamını düzeltmiş olduğu için tanınmaz olmasını anlatır. Burada da çul giyimi anlatır. Çulu düzen kişi de bu atasözüyle takılmaya uğrayabilir.