Atasözü

Dağda Gez Belde Gez, İnsafı Elden Bırakma Ne Demek?

Anlamı

eşkıya dahi olsan insafı elden bırakma.

Detaylı Açıklama

Dağda gez belde gez, insafı elden bırakma atasözü, eşkıyalık eden birinin de insaflı davranması gerektiğini söyler. Söz kötü bir yola girmiş, yasanın dışına çıkmış birine seslenir ve ondan bir ölçü ister. İnsaf, acımak, hakkı gözetmek, aşırıya gitmemektir. Atasözüne göre kişinin yaşadığı hayat ne olursa olsun bu ölçü ortadan kalkmamalıdır. Söz bir eşkıya öyküsünde, bir hapishane anısında ya da bir kavgada geçebilir. Mecazla sert bir iş yapan birine de seslenebilir: bir alacaklıya, bir rakibe, bir patrona. Atasözü kötü işi onaylamaz; onun içinde bile insafın yeri olduğunu söyler. Dağ ve bel sözcükleri eşkıyanın dolaştığı ıssız yerleri, dağ başlarını ve geçitleri anar. Gez fiili iki kez tekrarlanır ve dolaşılan yer ne kadar değişirse değişsin öğüdün aynı kaldığını duyurur.

Örnek Cümleler

  1. Kervanı soyan eşkıya, yolcuların ekmeğine ve çocukların hırkasına dokunmadı; dağda gez belde gez, insafı elden bırakma.
  2. Borcunu ödeyemeyen dul kadının evine haciz getiren alacaklı, yatağı ve sobayı almadan döndü; dağda gez belde gez, insafı elden bırakma.
  3. Rakibini ihaleden düşüren işadamı, onun işçilerini de kendi şirketine aldı; dağda gez belde gez, insafı elden bırakma.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

İnsaf, acıma ve hakkaniyet duygusudur; kişinin kimseye gereğinden fazla yüklenmemesidir. Elden bırakmamak ise bu duyguyu yitirmemek, her durumda yanında tutmaktır. Atasözü onun eşkıyalığın ortasında bile korunmasını ister.

Uğruluğa gitsen insafı elden koma, kötülüğün bile bir sınırı olduğunu söyler. İki atasözü aynı öğüdü verir; birinde uğruluğa, yani hırsızlığa giden, ötekinde dağda gezen eşkıya anılır. Kötü işin türü değişse de insaf yerinde kalmalıdır.

İnsafa gelmek, acımasız ve haksız tutumdan vazgeçmektir. Atasözü insafı hiç elden bırakmamayı öğütler; deyim ise bırakılmış insafa geri dönülmesini anlatır. Biri sınırın korunmasını, öteki yeniden bulunmasını anlatır.