Anlamı
yayılmak, kaplamak:
'Yüreğinde onmaz bir karıncalanma vardı; onmaz bir kıpırtı dal sürüyordu, durmadan filizleniyordu.' -B. Günel.
Detaylı Açıklama
Dal sürmek, yayılmak, kaplamaktır. Bitki dalı nasıl gövdeden çıkıp uzarsa, anlatılan şey de öyle çevresine yayılır. Kalıbın öznesi bir duygu, bir düşünce, bir söylenti, bir salgın ya da bir bitki olabilir. Yayılma bir yerde başlar ve çevresine uzanır; kalıp bu genişlemeyi bitkinin büyümesine benzetir. Kalıp yayılmanın yavaş yavaş, büyüyerek olduğunu sezdirir. Söz edebî bir anlatımda, bir duygu tasvirinde ya da bir doğa betimlemesinde geçebilir. Yayılan şey iyi de olabilir, kötü de: bir umut da dal sürebilir, bir korku da. Kaplamak anlamı, yayılan şeyin bir yeri, bir zihni ya da bir yüreği doldurmasını anlatır. Fiil bitki dünyasından gelir: sürmek, filiz ya da dal vermek demektir.
Örnek Cümleler
- Annesinin sözleri çocuğun içinde dal sürdü; yıllar sonra bile her kararında o sesi duyuyordu.
- Eski evin bahçe duvarındaki sarmaşık dal sürüp bütün pencereleri kapladı, odalar karanlıkta kaldı.
- Fabrikanın kapanacağı haberi önce bir fısıltıydı, sonra bütün kasabada dal sürdü ve her evde konuşuldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Günel'in cümlesinde yürekte onmaz bir kıpırtı vardır; bu kıpırtı dal sürer ve durmadan filizlenir. Kalıp bir duygunun içte büyüyüp yayılmasını anlatır. Filizlenmek sözü de bitki görüntüsünü sürdürür.
Dal budak salmak, karmaşık bir biçimde yayılıp genişlemek ya da soy yönünden genişlemektir. Dal sürmek ise yalnız yayılmak, kaplamaktır; karmaşıklık ve soy anlamı tanımında yoktur. İki kalıp aynı ağaç görüntüsünden doğar.
Bu atasözü, ortaya atılan bir sözün çok çabuk yayıldığını söyler. Dal sürmek de bir şeyin yayılmasını anlatır; yayılan bir söylenti olduğunda iki söz yan yana düşer. Atasözü yayılmanın hızına, deyim yayılan şeyin yer kaplamasına bakar.