Anlamı
dayanmak, yaslanmak.
Detaylı Açıklama
Dal vermek, dayanmak, yaslanmaktır. Kalıpta kişi bedenini bir yere dayar: bir duvara, bir ağaca, bir kapıya ya da bir yastığa. Dayanma bir yorgunluktan, bir dinlenme isteğinden ya da bir bekleyişten doğabilir. Söz bir köy kahvesinde, bir tarlada, bir bekleme salonunda ya da bir evin avlusunda geçebilir. Kalıp kişinin bedeninin duruşunu anlatır; bir destek arayışını mecazla anlatmaz. Kalıp yönelme ekiyle kurulur: duvara dal vermek. Kişi otururken de ayaktayken de bir yere dal verebilir. Söz bir betimleme içinde geçer ve sahneye bir dinginlik katar: dal vermiş, düşünüyordu. Yorgun bir yolcu, bir bekçi ya da bir çoban bu kalıpla anlatılabilir; dayanma kısa da sürebilir, uzun da.
Örnek Cümleler
- Yaşlı çoban, sürü otlarken ulu çınarın gövdesine dal verip kavalını çalmaya başladı.
- Gece nöbetinden çıkan hemşire, otobüs gelene kadar durağın direğine dal verip gözlerini kapadı.
- Harmandan yorgun dönen köylüler, kahvenin duvarına dal verip akşam serinliğinde çaylarını içtiler.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Belini vermek de sözlükte dayanmak, yaslanmak diye tanımlanır; iki kalıbın tanımı birebir aynıdır. Belini vermekte iyelik eki dayanan kişiyi gösterir: belimi, belini; dal vermek sözlükte iyelik eki taşımadan yer alır. Tanımları aynı olduğu için anlamca iki kalıp birbirinin yerine kullanılabilir.
Omuz vermek, birinci anlamında omzuyla dayanmak, ikinci anlamında mecazla destek olmaktır. Dal vermek ise yalnız dayanmak, yaslanmaktır; destek olmak anlamı tanımında yoktur. Bir işte birine yardım eden kişiyi anlatmak için omuz vermek kalıbının ikinci anlamına başvurulur.
İt kağnı gölgesinde yürür de kendi gölgesi sanırmış, başkasının korumasıyla iş yapan akılsız kişinin desteklendiğini unutup kendi gücüne inandığını söyler. Dal vermek bedenin bir yere dayanmasıdır. Atasözü bir dayanağa yaslanıp bunu unutmayı, deyim yalnız yaslanmayı anlatır.