Deyim

Dalına Basmak Ne Demek?

Anlamı

hoşlanmadığı şeyleri yaparak birini kızdırmak:
'Efendi aksi mi? -Pek dalına basmazsan kuzu gibi bir adamdır.' -R. N. Güntekin.

Detaylı Açıklama

Dalına basmak, hoşlanmadığı şeyleri yaparak birini kızdırmaktır. Kalıpta kızdırılan kişinin hoşlanmadığı şeyler vardır ve öteki kişi tam bunları yapar. Hoşlanılmayan şey bir söz, bir şaka, bir davranış, bir alışkanlık ya da bir konu olabilir. Kızdıran kişi ötekinin neden hoşlanmadığını bilebilir; kalıp bu bilgiyi sözle anmaz, davranışın sonucunu anlatır. Kızdırılan kişi tamlayanla anılır: babasının dalına basmak. Söz bir aile içinde, bir iş yerinde ya da bir komşulukta geçebilir. Kızdırılan kişi bir yakın da olabilir, hiç tanınmayan biri de. Kişi uyarı olarak da kalıba başvurabilir: onun dalına basma. Basmak fiili, birinin hassas bir yerine dokunmayı anlatır. Kızan kişinin öfkesi kısa da sürebilir, uzun da; kalıp yalnız kızgınlığın doğuşunu bildirir.

Örnek Cümleler

  1. Dağınıklıktan nefret eden babasının odasına çamurlu ayakkabılarla giren oğlan, yine dalına basmıştı.
  2. Takımının yenilgisini her fırsatta hatırlatan iş arkadaşı, müdürün dalına basınca toplantı kavgaya döndü.
  3. Yaşlı komşusunun hiç sevmediği yüksek sesli müziği her akşam açan genç, kadının dalına basıyordu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümlede biri efendinin aksi olup olmadığını sorar; karşılık, dalına basılmazsa kuzu gibi bir adam olduğudur. Tanık, kişinin yumuşaklığının, hoşlanmadığı şeyler yapılmadıkça sürdüğünü anlatır. Kuzu benzetmesi bu uysallığı öne çıkarır.

Cin damarına basmak, kişiyi çok sinirlendirecek söz söylemek, çileden çıkarmaktır. Dalına basmak ise hoşlanmadığı şeyleri yaparak kızdırmaktır; söz yerine davranış da olabilir. Cin damarına basmakta öfkenin derecesi daha yüksektir.

Yavaş atın tekmesi yavuz olur, yumuşak huylu kimselerin öfkelendiklerinde aşırı davranışlarda bulunduğunu söyler. Güntekin'in kuzu gibi efendisi de dalına basılınca kızan biridir. Atasözü öfkenin şiddetine, deyim onu doğuran davranışa bakar.