Anlamı
hoşlanmadığı şeyleri yaparak birini kızdırmak:
'Efendi aksi mi? -Pek dalına basmazsan kuzu gibi bir adamdır.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Dalına basmak, bir kimseyi hoşlanmadığı bir noktadan dürtmek, ona dokunacak bir söz söylemek ya da onu özellikle kızdıracak davranışta bulunmak anlamına gelir. Deyimdeki güç, kişinin sinirli olduğu veya hassas kaldığı yere temas etmekten gelir. Bu yüzden yalnız genel bir kızdırma değil, hedefi iyi seçilmiş bir dokundurma anlatılır. Birinin inadı, gururu, çıkarı, alışkanlığı ya da zayıf noktası biliniyorsa, o alana yapılan müdahale bu sözle anlatılır. Günlük konuşmada çok canlıdır ve çoğu zaman karşı tarafın mizacını bilenlerin ağzından çıkar. İfade, insan ilişkilerindeki gizli gerilimleri açığa vurur. Küçük bir sözün neden büyük tepki yarattığını kısa yoldan anlatmak için çok işlevlidir. Sözün etkisi tam da görünüşte küçük, sonuçta büyük olan bu dokunuştan kaynaklanır.
Örnek Cümleler
- Maaş konusunu toplantının ortasında açınca patronun iyice dalına bastığını herkes anladı.
- Onun çocuklarıyla ilgili olumsuz bir şey söylersen anında dalına basmış olursun.
- Şaka yapayım derken yanlış yere dokundu ve arkadaşının dalına bastı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bu deyim rastgele bir öfkelendirmeyi değil, kişinin hassasiyet gösterdiği noktayı bilerek ya da bilmeyerek bulmayı anlatır. Tepki büyükse, sebep çoğu zaman o özel sinir ucuna dokunulmuş olmasıdır.
Evet, özellikle yakın çevrede yapılan bir esprinin beklenmedik biçimde sert tepki doğurduğu durumlarda kullanılabilir. Böyle zamanlarda söz, hangi konunun kişi için şaka kaldırmadığını anlamaya yardımcı olur.
Açıkça hakaret etmek doğrudan saldırıdır. Dalına basmak ise çoğu zaman daha dolaylıdır; tek bir konu, imâ ya da davranış bile yeterli olabilir. Öfkenin nedeni sözün ağırlığından çok doğru sinir noktasına değmesidir.