Anlamı
birdenbire ve yersiz olarak:
'Damdan düşer gibi birdenbire söyleyecek, açacak olursam itiraz eder.' -M. Yesari.
Detaylı Açıklama
Damdan düşer gibi, birdenbire ve yersiz olarak anlamına gelir. Bu benzetme bir sözün, bir sorunun ya da bir davranışın beklenmedik bir anda ve uygun olmayan bir biçimde ortaya çıktığını anlatır. İki koşul birlikte bulunur: hem ani hem yersiz. Sohbetin akışıyla ilgisi olmayan bir soru, bir toplantıda birden açılan bir konu ya da hazırlık yapılmadan verilen bir haber böyle nitelenebilir. Kalıp bir zarf gibi fiilin önünde durur: damdan düşer gibi söylemek, damdan düşer gibi sormak. Dinleyen şaşırabilir, bozulabilir ya da itiraz edebilir. Kalıp konuşanın niyetini söylemez; dalgınlıktan da, sabırsızlıktan da olabilir. Konuşan kendi sözünü de böyle niteleyebilir ve konuyu daha uygun bir zamanda açmayı seçebilir. Kalıp anilikle yersizliği tek bir benzetmede birleştirir.
Örnek Cümleler
- Akşam yemeğinde herkes tatil planı yaparken oğlu damdan düşer gibi okulu bırakmak istediğini söyledi.
- Cenaze evinde başsağlığı dileyen komşu, damdan düşer gibi evin kaça satılacağını sordu.
- Müdür bayram tebriği için toplanan personele damdan düşer gibi maaşların gecikeceğini bildirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
M. Yesari'nin cümlesinde konuşan, bir konuyu damdan düşer gibi açarsa karşısındakinin itiraz edeceğini düşünür. Bu yüzden sözü birdenbire söylemekten kaçınır. Tanık, yersiz ve ani bir açılışın dinleyende uyandırabileceği tepkiyi gösterir.
Sözlük iki kalıba aynı tanımı verir: birdenbire ve yersiz olarak. Fark yalnız kuruluştadır; biri gibi edatıyla, öteki -cesine ekiyle yapılmıştır. Anlam bakımından aralarında sözlükte bir ayrım gösterilmez.
Bu atasözü, her şeyin zamanında yapılması gerektiğini söyler. Damdan düşer gibi ise tam da zamansız ve yersiz söylenen ya da yapılan şeyi niteler. Atasözü doğru zamanı öğütler; deyim o zamanın gözetilmediği durumu anlatır.