Deyim

Damdan Düşercesine Ne Demek?

Anlamı

birdenbire ve yersiz olarak:
'Baba çocuğunun bu damdan düşercesine cevabına kızdı.' -İ. H. Baltacıoğlu.

Detaylı Açıklama

Damdan düşercesine, bir şeyin birdenbire ve yersiz olarak söylendiğini ya da yapıldığını anlatır. Kalıp bir sözü, bir cevabı, bir kararı ya da bir isteği nitelemek için kullanılabilir; hepsinde ortak olan, beklenmedik anda ve uygun olmayan biçimde ortaya çıkmaktır. Kalıp -cesine ekiyle kurulmuş bir zarftır ve fiilin ya da adın önünde yer alır: damdan düşercesine cevap vermek, damdan düşercesine bir karar. Ad önünde kullanıldığında sıfat görevi de görür. Kalıbın taşıdığı yersizlik, sözün ya da davranışın içeriğinden değil, zamanından ve yerinden doğabilir. Doğru bir bilgi bile böyle söylenirse dinleyeni bozabilir. Konuşanın sebebi kalıpta belirtilmez. Bir aile içinde, bir iş yerinde ya da bir resmî görüşmede görülebilir. Kalıp dinleyenin tepkisini söylemez; kızgınlık, şaşkınlık ya da gülümseme olabilir.

Örnek Cümleler

  1. Kız isteme sırasında oğlan tarafının yaşlı amcası damdan düşercesine çeyizin ne kadar olacağını sordu.
  2. Sınav sonuçlarını konuşurken kardeşi damdan düşercesine bir bisiklet istediğini açıkladı.
  3. Bir saattir proje bütçesini tartışan ekibe yönetici damdan düşercesine şirketin taşınacağını söyledi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

İ. H. Baltacıoğlu'nun cümlesinde kalıp bir cevabı niteler: bu damdan düşercesine cevabına kızdı. Kalıp burada adın önünde, sıfat görevindedir. Babanın kızgınlığı cevabın ani ve yersiz oluşundan doğar.

Çiğ kaçmak, yersiz, yakışıksız olmaktır. Damdan düşercesine söylenen bir söz de yersizdir, ama aynı zamanda beklenmedik bir anda ağızdan çıkmıştır. Çiğ kaçmanın tanımında anilik yoktur; yalnız yakışıksızlık vardır.

Bu atasözü, malın birdenbire ve sebepsiz ortadan yok oluverdiğini söyler. Deyim ise uygunsuz bir anda ağızdan çıkan sözü ya da yapılan davranışı niteler. İki söz yalnız ansızınlıkta buluşur; biri bir kaybı, öteki yakışıksız bir çıkışı anlatır.