Deyim

Damgasını Vurmak Ne Demek?

Anlamı

biri hakkında kötü bir yargıya varmak:
'Fakat gel gör ki insana aşüfte yahut hırsız damgasını vurmak için bu kâfi değildir.' -H. E. Adıvar.

Detaylı Açıklama

Damgasını vurmak, bir kimse hakkında kötü bir yargıya varmak demektir. Kalıpta yargıyı veren özne durumundadır; yargılanan kişi yönelme ekiyle gösterilir. Yargının içeriği bir sıfatla belirtilir: birine hırsız damgasını vurmak, birine tembel damgasını vurmak. Yargıyı bir kişi, bir topluluk, bir kurum ya da bir mahalle verebilir. Kalıp yargının haklı olup olmadığını söylemez, ama bu yargı kişinin adına yapışır. Yargı tek bir olaya da, uzun bir gözleme de dayanabilir; kalıp dayanağı belirtmez. Söz bir eleştiri olarak da kurulabilir: konuşan, birinin başkasını aceleyle yargıladığını söylemek ister. Damgası vurulan kişinin bundan kurtulup kurtulamadığını kalıp bildirmez. Kalıp bir yazıda, bir mahkeme sürecinde ya da bir okul odasında geçen bir durumu anlatabilir.

Örnek Cümleler

  1. Kasadan para eksilince mağaza sahibi yeni gelen tezgâhtara hiçbir şey sormadan hırsız damgasını vurdu.
  2. Bir dönem derslerinden düşen öğrenciye öğretmenler tembel damgasını vurmuş, sonraki başarılarını kimse görmemişti.
  3. Gece geç saatte eve dönen genç kadına mahallenin dedikoducuları hemen hafifmeşrep damgasını vurdu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

H. E. Adıvar'ın cümlesinde konuşan, bir insana aşüfte ya da hırsız damgasını vurmak için eldeki şeyin yetmediğini söyler. Cümle, böyle ağır bir yargının sağlam bir dayanağı olması gerektiğini sezdirir.

Kestirip atmak, ayrıntılı düşünmeden kesin yargıya varmaktır. Damgasını vurmakta ise hükmün içeriği olumsuzdur ve bir sıfat olarak kişiye verilir. Biri aceleciliği, öteki hükmün kötü niteliğini öne çıkarır.

Bu atasözü, insanların kötü yanlarını kolay kolay belli etmediklerini, haklarında yargıda bulunmakta acele edilmemesi gerektiğini söyler. Damgasını vurmak ise birini kötü bir yargıyla nitelemektir. Atasözü böyle bir yargıya varmadan önce beklemeyi öğütler.