Anlamı
biri hakkında kötü bir yargıya varmak:
'Fakat gel gör ki insana aşüfte yahut hırsız damgasını vurmak için bu kâfi değildir.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Damgasını vurmak, biri hakkında kötü bir hüküm verip onu belirli bir nitelemeyle anılır hâle getirmek anlamında kullanılır. Bu deyimde esas vurgu, yargının kişi üzerinde uzun süre kalacak bir iz bırakmasıdır. Birine hırsız, yalancı, çıkarcı ya da güvenilmez damgasını vurmak; onun davranışlarını tek bir çerçeveye sıkıştırmak demektir. Bu nedenle söz yalnızca eleştiriyi değil, başkası adına kesin karar verme cüretini de anlatır. Kimi zaman bu hüküm haksızdır, kimi zaman da aceleye getirilmiş olabilir. Deyim, toplumsal etiketlemenin gücünü ve tehlikesini iyi taşır. İnsanlar birini anlamaktan çok sınıflandırmaya yöneldiğinde bu söz özellikle sert ve anlamlı bir karşılık hâline gelir. Böylece sıradan etki ile dönemi belirleyen ağırlık arasındaki farkı kuvvetli biçimde duyurur.
Örnek Cümleler
- Bir hata yaptı diye hiç tanımadan hemen güvenilmez damgasını vurdular, çok haksızlık oldu.
- Mahalle ona tembel damgasını vurunca iş bulması daha da zorlaştı.
- Tek bir söylentiyle tanımadan insanlara kötü damgasını vurdular ve kimse onu savunamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bu deyim, kişinin bütün yönlerini görmeden onu tek bir olumsuz sıfatla tanımlamayı anlatır. Böyle bir hüküm verildiğinde insanın değişme, kendini açıklama ya da bağlamını anlatma ihtimali çoğu zaman göz ardı edilir.
Her iki düzeyde de kullanılır. Bireysel ilişkilerde insanlar birbirine damga vurabilir; toplumsal düzeyde ise medya, çevre baskısı veya yaygın kanaatler bir kişiyi ya da grubu belirli bir yargıyla anılır kılabilir.
Damga vurmak daha geniştir; fiziksel damgalama ya da mecazî iz bırakma anlamlarını taşıyabilir. Damgasını vurmak ise daha belirgin biçimde kişi hakkında kötü bir yargıya varmak ve onu o yargıyla etiketlemek anlamına yönelir.