Deyim

Damga Yemek Ne Demek?

Anlamı

biri kötü bir yargıya veya nitelenmeye uğramak:
'Şiirlerini bir araya toplayan bir kitap yüzünden kızıl bir damga yemiş.' -Y. Z. Ortaç.

Detaylı Açıklama

Damga yemek, birinin kötü bir yargıya ya da nitelenmeye uğramasıdır. Kalıpta yargıyı veren değil, yargıya uğrayan özne durumundadır. Kişi hakkında olumsuz bir ad, bir sıfat ya da bir etiket kullanılır: hain, tembel, beceriksiz, bölücü. Bu yargı haklı da olabilir, haksız da; kalıp bunu söylemez. Yargının kaynağı bir olay, bir yazı, bir söylenti ya da bir ilişki olabilir. Damga yiyen kişi bu nitelemeyle anılır ve onu üzerinden atması güçleşebilir. Kalıp bir yakınma, bir savunma ya da bir haber olarak söylenebilir. Yenen damga sıfatla belirtilebilir: kızıl bir damga yemek. Söz bir öğrencinin, bir çalışanın, bir yazarın ya da bir mahalle sakininin başına gelen durumu anlatabilir. Kişi kendi başına geleni de böyle anlatabilir: boşuna damga yedim.

Örnek Cümleler

  1. Sınavda arkadaşının kopya çektiğini söylemeyen Emre, öğretmenin gözünde suç ortağı damgası yedi.
  2. Bir kez maaş zammını soran mühendis, yönetimde huysuz damgası yedi ve terfi listesinden çıkarıldı.
  3. Gençliğinde katıldığı tek bir yürüyüş yüzünden damga yiyen öğretmen, yıllarca istediği okula atanamadı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Y. Z. Ortaç'ın cümlesinde kişi, şiirlerini bir araya toplayan bir kitap yüzünden kızıl bir damga yer. Yargının sebebi bir eserdir. Kızıl sıfatı yenen damganın türünü, yani kişiye yapıştırılan siyasi nitelemeyi gösterir.

Damgasını vurmakta özne yargıyı verendir: bir öğretmen, bir mahalle, bir kurul. Damga yemekte ise özne o yargıya uğrayan kişidir. İki kalıp aynı olayı iki ayrı taraftan anlatır: biri hükmü verenin, öteki hükmü taşıyanın gözünden.

Atasözüne göre bir kimsenin adı bir kez kötüye çıktı mı yaptıkları hep o gözle değerlendirilir. Damga yiyen kişi de kötü bir nitelemeyle anılır. Atasözü bu nitelemenin kalıcı etkisini, deyim yalnız yargıya uğrayışı anlatır.