Anlamı
yerli yersiz, ileri geri konuşmak.
Detaylı Açıklama
Dan dun konuşmak, yerli yersiz, ölçüsüz ve düşünmeden konuşmak anlamında kullanılır. Bu deyimdeki sertlik, sözlerin yalnız dağınık olmasından değil, kırıcı, zamansız veya ileri geri olmasından gelir. Kişi neyin nerede söyleneceğini gözetmemiş, ağzına geleni söylemiş ve çevresini rahatsız etmiştir. Bu yüzden deyim hem konuşma disiplinsizliğini hem de toplumsal ölçü eksikliğini eleştirir. Gündelik dilde çok canlıdır ve çoğu zaman azarlama tonu taşır. Özellikle düşünmeden yorum yapan, başkalarının sınırını gözetmeyen ya da gereksiz yere yüksek perdeden konuşan kişiler için doğal durur. Söze biraz da kabalık ve savrukluk eleştirisi eşlik eder; yalnız çok konuşmayı değil, düzensiz ve uygunsuz konuşmayı hedef alır. Deyimin sertliği, akıl süzgecinden geçmemiş sözlerin ilişkilere verdiği zararı da hissettirmesinden gelir.
Örnek Cümleler
- Toplantının en ciddi anında dan dun konuşup havayı gerdi, kimse bir şey diyemedi.
- Ne olduğunu tam bilmeden dan dun konuşma diye onu sert bir şekilde uyardılar.
- Aile büyüklerinin yanında böyle dan dun konuşması kimsenin hoşuna gitmedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada esas sorun miktar değil, ölçüsüzlüktür. Kişi az konuşsa bile uygunsuz, kırıcı ya da hazırlıksız biçimde lafa giriyorsa bu deyim yine yerli yerinde kullanılır. Yani sözün niteliği merkezde durur.
Resmiyet beklenen ortamlarda, büyüklerin yanında, hassas meseleler konuşulurken ya da insanlar kırılmaya açıkken daha sert duyulur. Çünkü bu alanlarda dilin ölçüsüzlüğü daha görünür ve daha rahatsız edici olur.
Dan dun konuşmak daha çok ölçüsüz ve gelişi güzel konuşmayı anlatır. Damdan çardağa atlamak ise mantık bağı kurmadan konudan konuya sıçramayı öne çıkarır. Biri üslup kabalığına, diğeri düşünce dağınıklığına daha yakındır.