Anlamı
1) gücü sarsılmak:
'Seniha'nın kaçışı üzerine en müthiş darbeyi yiyen kalp, Celis'in kalbi oldu.' -Y. K. Karaosmanoğlu. 2) kötü, olumsuz bir duruma maruz kalmak.
Detaylı Açıklama
Darbe yemek iki anlamda kullanılır. Birincisi gücü sarsılmaktır: bir insanın, bir kurumun ya da bir duygunun dayanıklılığı zayıflar. Kalp, özgüven, güven ya da bir şirketin mali yapısı darbe yiyebilir. İkinci anlam kötü, olumsuz bir duruma maruz kalmaktır: biri kendi dışındaki bir etkiyle zarar görür. Kalıbın darbeyi yemek biçimi de vardır. Yemek fiili burada başına gelmek, katlanmak anlamını taşır; darbe istenmeden alınır. Sözlüğün tanığında en müthiş darbeyi yemek denir; üstünlük derecesi sarsıntının büyüklüğünü anlatır. İki anlamın sınırı yakındır; cümlede sarsılan güç öne çıkıyorsa birinci, maruz kalınan olumsuz durum öne çıkıyorsa ikinci anlam geçerlidir. Söz bir aşk anlatısında, bir ekonomi haberinde ya da bir spor yorumunda geçebilir.
Örnek Cümleler
- Nişanlısının düğünden bir hafta önce gitmesiyle Leyla'nın özgüveni darbe yedi; aylarca kimseyle görüşmedi.
- Art arda gelen iki kötü hasat, köy kooperatifinin mali gücünün darbe yemesine yol açtı.
- Dolardaki ani yükseliş yüzünden ithal parça kullanan küçük atölyeler darbeyi yedi, siparişlerinin çoğu iptal edildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Y. K. Karaosmanoğlu'nun cümlesinde darbeyi Celis'in kalbi yer: Seniha'nın kaçışı üzerine en müthiş darbeyi yiyen kalp. Burada birinci anlam geçerlidir; kalbin, yani duygunun gücü bu kaçışla sarsılır.
Sözlük darbe almaya tek anlam verir: kötü bir duruma düşmek. Darbe yemenin tanımında ise gücün sarsılması ayrıca belirtilir; ikinci anlamı olan olumsuz bir duruma maruz kalmak darbe almaya yakındır. Tanımlardaki bu fark, darbe almanın gücün sarsılmasını anlatamayacağı anlamına gelmez.
Atasözüne göre herhangi bir duruma alışkın olan kimseyi benzer kötü durumlar etkilemez. Darbe yiyen kişinin ise gücü sarsılır. Atasözüne bakılırsa kötü durumlara alışmış biri böyle bir sarsıntıyı daha az yaşar.