Anlamı
1) dağıtmak, karıştırmak; 2) mec. dayak atıp iyice dövmek:
'Köy kahvesinden yetişen birkaç delikanlı bu haşarıları darmadağın etmişti.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Darmadağın etmek iki anlamda kullanılır. Birincisi dağıtmak, karıştırmaktır: bir oda, bir çekmece, bir masa ya da bir dosya düzeninden çıkarılır, eşyalar birbirine karışır. Darmadağın sözü dağınıklığın derecesini yükseltir; ortada toplu duran bir şey kalmaz. İkinci anlam mecazdır: dayak atıp iyice dövmek. Bu anlamda kalıp bir kavgayı, bir saldırıyı ya da bir arbedeyi anlatır; dövülen bir kişi de olabilir, bir grup da. İyice sözü dayağın hafif olmadığını gösterir. İki anlamı nesne ayırır: bir eşya ya da yer dağıtılır, bir insan dövülür. Birinci anlamda rüzgâr ya da sel gibi bir güç de bir yeri darmadağın edebilir. Söz bir ev aramasını, bir çocuk odasını ya da bir mahalle kavgasını anlatırken geçebilir.
Örnek Cümleler
- Tatilden dönen anne, çocukların bir haftada salonu oyuncaklarla darmadağın ettiğini görünce kapıda durakaldı.
- Gece esen fırtına, balkonda kurumaya bırakılan çamaşırları ve saksıları darmadağın etti.
- Kahvede kavga çıkarıp herkese sataşan sarhoşu yandaki masada oturan gençler bir anda darmadağın etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta köy kahvesinden yetişen birkaç delikanlı haşarıları darmadağın etmiştir. Burada nesne insandır ve kalıp ikinci anlamdadır: dayak atıp iyice dövmek. Yetişmek fiili delikanlıların olay yerine sonradan geldiğini gösterir.
Sözlük tartak martak etmeyi kazıp dağıtmak, darmadağın etmek diye tanımlar. İki kalıp birinci anlamda, bir şeyi dağıtmakta buluşur. Tartak martak etmek kazımayı da anar; darmadağın etmenin ise bir de dövmek anlamı vardır.
Bu atasözü, dayağın yola getirici bir etkisi olduğunu söyler. Darmadağın etmenin ikinci anlamı ise dayak atıp iyice dövmektir; dayağın kendisini anlatır. Atasözü dayağa bir sonuç yükler, deyim yalnız dövmenin ne kadar ağır olduğunu bildirir.