Anlamı
1) dağınık ve karışık duruma gelmek:
'Gözlerinin sürmesi akmış, saçları darmadağın olmuştu.' -Y. K. Karaosmanoğlu. 2) mec. kötü bir biçimde dövülmek.
Detaylı Açıklama
Darmadağın olmak iki anlamda kullanılır. Birincisi dağınık ve karışık duruma gelmektir. Bu anlamda dağılan şeyin kendisi cümlenin öznesidir: saçlar, bir oda, bir dolap, bir masa, bir bahçe. Bu duruma bir rüzgâr, bir telaş, bir arama ya da bir kaza yol açmış olabilir; kalıp sebebi söylemez, cümle ekler. Darmadağın sözü düzenin hiç kalmadığını, her şeyin birbirine karıştığını gösterir. İkinci anlam mecazdır: kötü bir biçimde dövülmek. Bu anlamda özne dayak yiyen kişidir; bir kavgadan ya da bir saldırıdan çıkmıştır. Kötü sözü dayağın ağırlığını belirtir. Darmadağın etmek bu işi yapanı, darmadağın olmak işten etkileneni anlatır. Söz bir sabah telaşını, bir fırtına sonrasını ya da bir kavganın ardını anlatırken geçebilir.
Örnek Cümleler
- Sabah otobüse yetişmek için koşan Elif'in saçları rüzgârda darmadağın olmuştu.
- Hırsızların girdiği dükkânda çekmeceler yere dökülmüş, raflardaki mallar darmadağın olmuştu.
- Gece yarısı sokakta üç kişinin saldırısına uğrayan genç, darmadağın olmuş bir hâlde hastaneye getirildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta dağılan bir kişinin saçlarıdır; gözlerinin sürmesi de akmıştır. Kalıp burada birinci anlamdadır: dağınık ve karışık duruma gelmek. İki ayrıntı yan yana kişinin dış görünüşünün bozulduğunu anlatır.
Sözlük karman çorman olmayı çok karışık ve düzensiz duruma gelmek diye açıklar. Darmadağın olmanın birinci anlamı da dağınık ve karışık duruma gelmektir; iki kalıp burada buluşur. Karman çorman olmanın tanımında dayakla ilgili bir anlam bulunmaz.
Bu atasözü, kavga sırasında hem dayak yenildiğini hem de atıldığını söyler. Deyimin ikinci anlamında da kişi bir kavgadan hırpalanmış olarak çıkar. Atasözü kavganın iki yanına bakar; deyim dayak yiyen tarafın hâlini anlatır.