Anlamı
hlk. bir şey verip yerine başka bir şey almak: Buğdayı pirinçle değiş etmek.
Detaylı Açıklama
Değiş etmek, halk ağzında bir şeyi verip yerine başka bir şey almak, takas etmek ya da karşılıklı değiş tokuşta bulunmak anlamında kullanılan bir deyimdir. Buradaki kullanım, alışverişin para üzerinden değil, doğrudan nesne karşılığı nesne üzerinden kurulmasını çağrıştırır. Bu yüzden sözün içinde eski alışveriş biçimlerinin izi vardır. Ancak bugün de mecazen ya da ağız özelliğiyle kullanılabilir. İnsan bazen malı malla, bazen bir imkânı başka bir imkânla değiş eder. Deyim, ekonomik işlemin gündelik ve samimi bir dilde söylenişidir. Resmî olmayan, daha halktan bir tona sahiptir. Takas mantığını kısa biçimde gösterdiği için özellikle eski pazar düzeni, köy hayatı ve sözlü anlatılarda sıcak bir karşılık bulur.
Örnek Cümleler
- Buğday hasadından sonra bir kısmını komşu köyden pirinçle değiş etti.
- Eskiden köylerde yumurtayı yağla veya unla değiş etmek çok olağan bir işti.
- Parası yetmeyince elindeki eski malı başka bir şeyle değiş edip idare etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü doğrudan malı malla değiştirme fikri taşır. Bu da para merkezli modern alışverişten önceki takas düzenini hatırlatır. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.
Satın almakta para aracı olur; değiş etmekte ise iki mal ya da iki somut imkân doğrudan yer değiştirir. Biri alış, diğeri takas mantığına dayanır. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.
Çünkü sözün sıcaklığı biraz da resmî olmayışından gelir. Gündelik ve yerel kullanım, ekonomik işlemi daha canlı ve sahici gösterir. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.