Anlamı
hileye, oyuna gelmek:
'İlkin deke düştüğümün hiç farkına varmadım.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Deke düşmek, bir hileye, bir oyuna gelmek anlamındadır. Kişi birinin kurduğu düzeni fark etmeden aldatılır. Hileyi kuran bir satıcı, bir ortak, bir dolandırıcı ya da bir oyun arkadaşı olabilir. Kalıbın öznesi aldatılan kişidir; hileyi kuran cümlede ayrıca anılır ya da hiç anılmaz. Deke sözü burada hile, düzen anlamındadır. Söz bir alışverişte kazıklanan müşteriyi, bir sözleşmede kandırılan ortağı ya da bir kâğıt oyununda yenilen oyuncuyu anlatabilir. Kayıp bir para, bir mal ya da bir hak olabilir. Söz konuşanın kendi başına geleni anlatırken de, bir başkasını anlatırken de kurulabilir. Kalıp bir uyarı içinde de geçebilir: aman, deke düşme. Kimin hileye geldiği kadar kimin hile kurduğu da cümlenin bağlamından anlaşılır. Deyim aldatılanın saflığını ya da dikkatsizliğini ayrıca yargılamaz; yalnız oyuna geldiğini bildirir.
Örnek Cümleler
- İkinci el araba alırken kilometresi geri sarılmış bir arabayı yüksek fiyata alan Murat deke düştü.
- Kâğıt oyununda arkadaşlarının işaretleşmesini fark etmeyen Ali bütün harçlığını kaybedip deke düştü.
- Ucuz arsa vaadine inanıp kaparoyu veren aile deke düşmüştü; tapudaki sahip bambaşka biriydi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Esendal'ın cümlesinde anlatıcı deke düştüğünün ilkin hiç farkına varmadığını söyler. Hile düştüğü anda görülmemiştir; farkına varış ancak sonradan gelir. Tanık, kalıbın aldatılan kişinin kendi ağzından da kurulabildiğini gösterir.
Sözlük oyuna gelmek için aldatılmak der; kolpoya düşmek de oyuna gelmek diye tanımlanır. Deke düşmek bu kalıplarla aynı alanı paylaşır ve tanımında hile sözünü de taşır. Üçü de kandırılan kişiyi özne yapar.
O atasözü bir kimsenin başkasını ancak bir kez aldatabileceğini, aldatılanın buna ikinci kez izin vermeyeceğini söyler. Deke düşmek ise yalnız hileye, oyuna gelmeyi anlatır; aldatılış ilk kez de olabilir, yeniden de. Bir daha aldatılmama düşüncesi atasözüne aittir.