Anlamı
bir kimse başka bir kimseyi ancak bir kez aldatabilir, diğeri bir daha aldatmasına izin vermez.
Detaylı Açıklama
Adam adamı bir kere aldatır atasözü, bir kişinin başka birini ancak ilk seferde kandırabileceğini; aynı oyunun ikinci kez kolay kolay işlemeyeceğini anlatır. Burada temel düşünce, insanın yaşadığı deneyimlerden ders çıkarmasıdır. Aldatılan kimse ilk seferde hazırlıksız yakalanabilir, iyi niyet gösterebilir veya gerçeği fark etmeyebilir; fakat bir kez kandırıldıktan sonra daha dikkatli, daha temkinli ve daha kuşkulu davranır. Atasözü bu yüzden yalnız aldatan kişiyi değil, tecrübenin öğretici gücünü de anlatır. Günlük hayatta dolandırıcılık, yalan, sözünde durmama ya da aynı hatayı tekrarlama gibi durumlarda sık kullanılır. İnsanların sonsuza kadar saf kalmayacağını, tecrübenin bakışı sertleştirdiğini söyler. Aynı zamanda dolaylı bir uyarı taşır: birini kandırarak kısa vadeli kazanç sağlamak mümkün olsa da bunun tekrarı kolay değildir. Güvenin bir kez bozulduğunda geri gelmesinin zor olduğunu vurgulayan gerçekçi bir halk sözüdür.
Örnek Cümleler
- Bu bahaneyle onu bir kez oyalarsın ama adam adamı bir kere aldatır.
- Beni bir kez kandırdı, ama adam adamı bir kere aldatır; artık güvenmiyorum.
- O tüccar bir kere eksik mal verdi; adam adamı bir kere aldatır, bir daha ondan alışveriş etmedim.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sayıyı değil, sınırı bildirir. Anlatılan, aldatmanın yürüyebileceği en son seferdir; ikincisinde aynı yol kapalıdır. Sözcük çıkarılsaydı geriye düz bir bildirim kalır, tecrübenin o kapıyı kapattığı söylenmemiş olurdu.
Aynı sözcük iki kez geçer, ikincisi belirtme eki alır; biri özne, öteki nesne olur. İkisi de adam olduğu için taraflar denk sayılır. Aldatanın üstünlüğü de bu yüzden ancak ilk sefere kadar sürer.
Aldatılanın tarafını tutar. Öne çıkarılan şey aldatanın becerisi değil, karşısındakinin bir kerede öğrenmiş olmasıdır. Kandıran kişi ikinci kez denediğinde karşısında artık uyanık birini bulur; sözün uyarısı da ona yöneliktir.