Anlamı
argo tutuklamak, hapsetmek:
'O nasıl yarmıştı benim kafacığımı, şimdi de yakalasınlar kuyruğundan onu da tıksınlar deliğe.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Deliğe tıkmak, argo bir söyleyişle tutuklamak, hapsetmek anlamındadır. Sözdeki delik, hapishaneyi anlatan argo bir addır. Tıkmak fiili birini dar bir yere zorla sokmayı bildirir. Kalıbın öznesi tutuklayan ya da hapseden taraftır: polis, mahkeme, yetkililer. Tutuklanan kişi nesne olarak yer alır: onu deliğe tıktılar. Öznenin belirtilmediği edilgen kuruluş da kurulabilir: deliğe tıkıldı. Söz gündelik konuşmada, bir suçlunun yakalanmasını anlatırken ya da bir tehdit olarak söylenebilir. Argo bir söz olduğundan resmî hukuk diline uymaz; bir haberde ise bir alıntı içinde geçebilir. Kişinin hapse girmesi bu sözle hoşnutlukla da, öfkeyle de anlatılabilir. Kalıp tutukluluğun ne kadar sürdüğünü söylemez; yalnız kişinin içeri alındığını bildirir.
Örnek Cümleler
- Mahallenin arabalarını aylardır soyan iki genci polis sonunda yakaladı ve deliğe tıktı.
- Kumarhanede kavga çıkaran adam, gece yarısı gelen ekipler tarafından deliğe tıkıldı, sabahı nezarette geçirdi.
- Senet sahtekârlığı ortaya çıkınca dolandırıcıyı bir hafta içinde deliğe tıktılar, mağdurlar adliyede bekledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kaygılı'nın cümlesinde konuşan, kafasını yaran kişinin yakalanıp deliğe tıkılmasını ister: yakalasınlar kuyruğundan, tıksınlar deliğe. Kalıp burada bir dilek ve bir öfkeyle kurulur. Tutuklayan taraf özne olarak belirtilmez.
Delik eğirmek, sözlükte argo hapse girmek, tutuklanmak diye geçer; öznesi tutuklanan kişidir. Deliğe tıkmak ise tutuklamak, hapsetmektir ve öznesi tutuklayan taraftır. İki kalıp aynı olayı iki ayrı taraftan anlatır.
Bu atasözüne göre birkaç kez saklanabilen bir suç günün birinde ortaya çıkar ve suçlu cezasız kalmaz. Deliğe tıkmak da yakalanan bir suçlunun hapse konmasını anlatır. Atasözü suçun sonunda yakalanmasını, deyim yakalanan kişiye ne yapıldığını bildirir.