Anlamı
argo tutuklamak, hapsetmek:
'O nasıl yarmıştı benim kafacığımı, şimdi de yakalasınlar kuyruğundan onu da tıksınlar deliğe.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Deliğe tıkmak, argo dilde birini tutuklamak, hapse atmak ya da kapatılacağı bir yere sıkıştırmak anlamında kullanılır. “Delik” sözü burada küçücük, karanlık ve çıkışı zor bir kapalı yeri çağrıştırır. Bu yüzden deyim, cezaevi ya da nezareti doğrudan söylemeden, küçültücü ve sert bir şekilde ima eder. Sokak dili ve kabadayı ağzında sık rastlanan bu ifade, yalnız resmî tutuklamayı değil, birini etkisiz hâle getirip kıstırma duygusunu da taşır. İçinde kaba bir memnuniyet ya da tehdit tonu olabilir. Deyim, adalet dilinden değil, mahalle ve argo söyleyişten beslenir. Bu nedenle kullanıldığı yerde resmiyet değil, güç gösterisi ve sertlik hissi öne çıkar. Deyim, birini göz önünden kaldırıp etkisiz hâle getirme niyetini de sert ve küçültücü biçimde hissettirir.
Örnek Cümleler
- Yakalanınca onu hiç sorgulamadan o gece hemen gözaltına alıp deliğe tıktılar.
- Mahalle ağzında birini hapse atanlara onun defterini dürdüler, deliğe tıktılar derlerdi.
- Filmde çetenin adamını pusu kurup yakalayıp karanlık bir yere deliğe tıktılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hapsetmeyi hukuk diliyle değil, küçültücü ve kaba bir sokak anlatımıyla verir. Böylece olayın resmî yönünden çok, baskı ve kapatma duygusu öne çıkar. Argo ton, bu kapatmayı hukuki olmaktan çok kaba kuvvetli bir bastırma gibi hissettirir.
Kapalı, dar, karanlık ve çıkışsız bir yeri düşündürdüğü için kişinin hareket alanının tamamen elinden alınmasını güçlü biçimde hissettirir. Böylece benzetme, yalnız hapis değil, sıkışma ve nefessizlik duygusunu da yükler.
Argo konuşmalarda, suç hikâyelerinde, mahalle anlatılarında ve tehditkâr diyaloglarda doğal duyulur. Resmî, nötr ya da hukukî metinlerde ise kaba kaçtığı için uygun değildir. Bu nedenle argo, mahalle ağzı ve sert güç ilişkilerinin anlatıldığı yerlerde daha inandırıcı durur.