Anlamı
1) bir şeyi anlatmak istemek:
'Gazete yazarlığını, edebiyatın, sanatın dışında sayanların ne demek istediklerini hiçbir zaman anlamadım.' -N. Ataç. 2) bir düşünceyi söylemek istemek.
Detaylı Açıklama
Demek istemek iki anlamda kullanılır. Birincisi bir şeyi anlatmak istemektir: bir sözün, bir yazının ya da bir davranışın ardındaki anlamı aktarmayı amaçlamak. İkincisi bir düşünceyi söylemek istemektir. Birinci anlamda kalıp soru biçiminde de kurulur: ne demek istiyorsun? İkinci anlamda kişi henüz söylemediği bir düşünceyi dile getirmeye hazırlanır. Kalıp bir konuşmada yanlış anlaşılmayı düzeltirken de kullanılır: demek istediğim şu. Söz bir öğretmenin, bir yazarın, bir tartışmacının ya da sıradan bir konuşmacının ağzından çıkabilir. Bir şiirin, bir yazının ya da bir konuşmanın yorumlanmasında da kalıp geçebilir; okur ya da dinleyen, sözün ardındaki anlamı arar. Sıfat-fiil biçimiyle de kurulur: demek istediği, demek istediklerimiz. İki anlamda da kalıbın öznesi konuşan ya da yazan kişidir.
Örnek Cümleler
- Şiiri okuyan öğrenciler, şairin son dizede ne demek istediğini anlamak için öğretmenlerine sordu.
- Toplantının sonunda söz alan genç mühendis, projeyle ilgili bir şey demek istediğini söyleyip önce herkesin dikkatini topladı.
- Tartışma uzayınca Ahmet arkadaşının sözünü kesti: demek istediğim şu, bu işi tek başımıza yapamayız.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ataç'ın cümlesinde yazar, gazete yazarlığını edebiyatın, sanatın dışında sayanların ne demek istediklerini hiçbir zaman anlamadığını söyler. Tanık birinci anlamın altındadır: başkalarının sözünün ardındaki anlam, yani anlatmak istedikleri şey sorgulanır.
Kapı yapmak, birinci anlamında bir şey istemek ya da söylemek için karşısındakini önceden başka sözlerle hazırlamaktır. Asıl sözü söylemeden önce bir giriş yapılır. Toplantıdaki mühendis de asıl sözüne geçmeden önce bir şey demek istediğini söyleyerek böyle bir kapı yapar.
Bu atasözü, dediğin anlaşılsın diye sözleri tane tane ve yavaş yavaş söylemeyi öğütler. Demek istenen şeyin karşıdakine doğru ulaşması da buna bağlıdır. Atasözü, demek istediğini anlatmanın bir yolunu gösterir.