Anlamı
sudan çıkmış balığa dönmek.
Detaylı Açıklama
Denizden çıkmış balığa dönmek, sözlükte sudan çıkmış balığa dönmek diye açıklanır. O deyim herhangi bir sebeple ne yapacağını bilememek, çok şaşırmak anlamındadır. Görüntü, sudan çıkarılınca çırpınan ve ne yapacağını bilemeyen balıktan gelir. Kişi de alışık olduğu ortamdan ya da düzenden koparılınca böyle bir hâle düşer. Sebep bir taşınma, bir işten çıkarılma, bir kayıp ya da beklenmedik bir haber olabilir. Sözlük sebebi sınırlamaz; herhangi bir sebep der. Eylemi yapan kişidir; dönmek fiili burada o hâle gelmeyi anlatır. Kalıp bir benzetme taşıdığı için anlatıma canlılık katar. Bir köyden büyük kente göç eden ailenin, ilk iş gününü yaşayan bir gencin ya da emekli olan bir memurun durumu bu sözle anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Köyden İstanbul'a taşınan dedem metroda, kalabalık caddelerde denizden çıkmış balığa döndü.
- Otuz yıl çalıştığı fabrika kapanınca usta, sabahları nereye gideceğini bilemeyip denizden çıkmış balığa döndü.
- Kimseyi tanımadığı düğünde yalnız kalan Ayşe, masalar arasında denizden çıkmış balığa döndü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yoktur; sözlük denizden çıkmış balığa dönmeyi doğrudan o deyime gönderir, ayrı bir tanım yazmaz. Değişen yalnız görüntüdür: biri balığı sudan, öteki denizden çıkmış diye anar. İki biçim aynı şaşkınlığı anlatır.
Apışıp kalmak, ne yapacağını bilemez duruma gelmektir. Denizden çıkmış balığa dönmek de bu duruma benzer, ama sözlük ona çok şaşırmak anlamını da ekler. Deyim bu hâli bir balık benzetmesiyle anlatır.
Atasözüne göre bir topluluğa yeni katılan kişi bir süre yabancılık çeker, onlardan uzak durur. Kimseyi tanımadığı düğünde yalnız kalan Ayşe hem kenarda durur hem de ne yapacağını bilemez. Atasözü kişinin yerini, deyim şaşkınlığını anlatır.