Anlamı
ne yapacağını bilemez duruma gelmek:
'Bu sonsuzluğun içinde işte besbelli sen de kendini kaybederek apışıp kalmışsın.' -H. R. Gürpınar.
Detaylı Açıklama
Apışıp kalmak deyimi, ne yapacağını bilemez duruma gelmek anlamında kullanılır. Kişi beklemediği bir durumla karşılaşır; ne söyleyeceğini bulamaz, yerinden kımıldayamaz, elinden bir iş gelmez. Kalıp ansızın gelen bir haber, cevabı bilinmeyen bir soru ya da hazırlıksız yakalanılan bir an için söylenir. Apışmak sözcüğü bedenin çözülüp gücün kesilmesini çağrıştırır; kalıp bu görüntüyü şaşkınlıkla donakalan insana uygular. Sınav, toplantı, kalabalık önünde konuşma ya da kapıda beliren bir alacaklı bu hâli doğurabilir. Şaşkınlık kadar çaresizlik de duyulur; kişi o anda ne düşüneceğini bile bilemez. Deyim gündelik konuşmaya aittir ve hem kişinin kendisi hem de başkası için kullanılabilir. Kalıp kalıcı bir sonucu değil, o anki çaresizliği anlatır; kişi biraz sonra kendini toparlayabilir.
Örnek Cümleler
- Sınavda daha ilk soruyu görünce apışıp kaldı, kalemi eline bile almadı.
- Alacaklı kapıda birden karşısına dikilince adamcağız orta yerde öylece apışıp kaldı.
- Mikrofon uzatılınca ne söyleyeceğini şaşırdı, kürsünün tam ortasında donup apışıp kaldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ne yapacağını bilemez duruma düşer. Kalıp iki fiilden kurulur: apışıp bağ-fiildir, asıl yüklem kalmaktır. Kalmak burada kişinin o şaşkın hâlde öylece durduğunu bildirir; kıpırdayamamak da bu duruşun parçasıdır.
Söyler: sınavda apışıp kaldım denildiğinde konuşan, o an ne yapacağını bilemediğini itiraf etmiş olur. Başkası için söylendiğinde ise onun hazırlıksız yakalanıp donakaldığı anlatılır; iki kullanımda da anlam aynıdır.
Hayvanın yorgunluktan bacaklarını ayırarak çöküvermesi demektir; ayrıca ne yapacağını kestirememek anlamı da vardır. Kalıp bu iki anlamı birleştirir, böylece hem bedenin çözülmesi hem de zihnin durması anlatılmış olur.