Deyim

Denk Gelmek Ne Demek?

Anlamı

1) uygun düşmek, uygun gelmek:
'Neleri, nasıl yazacağımıza gelince, yaşadığım günden başlayıp, denk geldikçe geriye dönüşlerle.' -N. Meriç. 2) rast gelmek, rastlamak:
'Dolunun her biri, denk gelse bir kafa yarardı.' -T. Buğra.

Detaylı Açıklama

Denk gelmek, sözlükte iki anlamla yer alır. Birincisi uygun düşmek, uygun gelmektir: bir şey bir duruma, bir zamana ya da bir ölçüye uyar. İkincisi rast gelmek, rastlamaktır: bir şey ya da bir kişi beklenmedik bir biçimde bir yere, bir zamana isabet eder. Gelmek fiili burada bir yere ulaşmayı değil, uymayı ya da isabet etmeyi anlatır. Birinci anlamda öznesi bir iş, bir eşya ya da bir zaman olabilir: kıyafet ölçüme denk geldi. İkinci anlamda bir olay ya da bir nesne bir yere düşer. Sözlükteki iki tanık iki anlamı ayrı ayrı gösterir: birinde yazma işi zamana, ötekinde dolu tanesi bir kafaya isabet eder. Kalıp zarf-fiille de kullanılır: denk geldikçe, denk gelse. Gündelik konuşmada da yazı dilinde de rahatça yer alır.

Örnek Cümleler

  1. Mahalle terzisinin dikip yolladığı ceket omuzlarıma tam denk geldi, hiçbir değişiklik gerekmedi.
  2. Yeni işimin başlangıcı kızımın okulunun açıldığı haftaya denk geldi; servis saatleri de bize uydu.
  3. Rüzgârda kopan kiremit tam park ettiğim arabanın camına denk geldi, ön cam paramparça oldu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Meriç'in cümlesi birinci anlamdadır: yazar geriye dönüşleri yeri ve zamanı uygun düştükçe yapacağını söyler. Buğra'nın cümlesi ikinci anlamdadır: Dolunun her biri, denk gelse bir kafa yarardı. Burada dolu tanelerinin bir kafaya isabet etmesi anlatılır.

Denk düşmek önce bir fırsatın, bir uygun zamanın gelişini anlatır, sonra rast gelmeyi. Denk gelmenin birinci anlamı ise genel olarak uygun düşmektir ve bir ölçüye, bir duruma uymayı da kapsar. Ceketin omuzlara uyması denk gelmekle anlatılır; ikinci anlamlarda iki kalıp örtüşür.

Atasözüne göre insan ummadığı, düşünmediği şeylerle karşılaşabilir. Denk gelmenin ikinci anlamı da beklenmedik bir isabeti anlatır: kiremit tam arabanın camına denk gelir. Atasözü insan hayatı üzerine konuşur, deyim ise rastlantının kendisini adlandırır.