Anlamı
1) uygun düşmek, uygun gelmek:
'Neleri, nasıl yazacağımıza gelince, yaşadığım günden başlayıp, denk geldikçe geriye dönüşlerle.' -N. Meriç. 2) rast gelmek, rastlamak:
'Dolunun her biri, denk gelse bir kafa yarardı.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
Denk gelmek, bir şeyin uygun vakit ve şartına rastlamak ya da bir kişiyle, olayla, nesneyle tesadüfen karşılaşmak anlamında kullanılan çok işlevli bir deyimdir. “Denk düşmek” ile akraba bir kullanım taşır; ancak gündelik dilde bazen daha doğal ve daha sık işitilir. İnsan bir sözü tam yerinde denk getiremez ama bir fırsat ona denk gelebilir; bir kişi yolda eski tanıdığına denk gelebilir. Bu yüzden deyim hem uygunluk hem rastlantı taşır. Anlatımın gücü, çarpışan iki çizginin aynı noktada buluşmasını hissettirmesindedir. Planlı hayat ile beklenmeyen tesadüf arasındaki alanı rahatça kapsar. Kısa ve esnek olduğu için Türkçede çok doğal bir akışa sahiptir. Deyim, planlanmamış ama yerinde düşen karşılaşmaların ve zamanlamaların dildeki en doğal karşılıklarından biridir.
Örnek Cümleler
- Pazara her zamankinden erken gidince tezgâhta en taze ürüne denk geldi.
- Yolda yıllardır görmediği ilkokul öğretmenine tesadüfen denk gelince çok şaşırdı.
- İşi konuşmak için tam uygun bir ana denk geldik, şansımız yaver gitti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bazen karşılaşma tamamen rastlantıdır, bazen de zaman ve şartlar elverişli olduğu için “tam yerine” gelinir. Deyim iki durumu da doğal biçimde içine alır. Böylece söz, hem beklenmedik rastlaşmayı hem de tam zamanında olma hissini aynı çatı altında toplar.
Gündelik karşılaşmalar, fırsat yakalama, alışveriş, yolculuk, iş görüşmesi ve eski tanıdıklara rastlama gibi konuşmalarda çok sık kullanılır. Çünkü bu alanlarda beklenmedik buluşmalar yaygındır. Sık kullanılmasının nedeni, gündelik hayatta planlanmamış ama anlamlı buluşmaların çok olmasıdır.
Anlam bakımından çok yakındırlar. Denk düşmek bazen daha açıklayıcı ve yazı diline yakın tınlayabilir; denk gelmek ise gündelik konuşmada daha akıcı ve doğrudan duyulur. Aralarındaki fark ince olsa da, denk gelmek konuşma dilinde daha hafif ve akıcı duyulur.