Anlamı
bir yöntemden başka bir yönteme geçiş tehlikeli bir durum veya zamanda yapılmamalıdır.
Detaylı Açıklama
Dereyi geçerken at değiştirilmez atasözü, bir yöntemden başka bir yönteme geçişin tehlikeli bir durum ya da zamanda yapılmaması gerektiğini söyler. Sözlük kalıbın çayı ve ırmağı geçerken biçimlerini de verir. Tanım iki koşul anar: geçiş tehlikeli bir durumda da yapılmamalı, tehlikeli bir zamanda da. Yöntem bir çalışma düzeni, bir tedavi, bir yönetim biçimi ya da bir kayıt sistemi olabilir. Atasözü yöntem değiştirmeyi bütünüyle yasaklamaz; yalnız zamanına ve duruma bağlar. Söz bir öğüt olarak, zor bir anda yeni bir yola geçmek isteyene söylenebilir. Böyle bir değişikliğin kötü sonuçlandığı anlatılırken de kurulabilir. Fiil edilgen biçimdedir; değişikliği kimin yapacağı söylenmez. Bir hastanede, bir muhasebe bürosunda ya da bir sınav hazırlığında geçebilir.
Örnek Cümleler
- Ameliyatın ortasında asistan yeni bir dikiş tekniği önerince başhekim kabul etmedi; dereyi geçerken at değiştirilmez.
- Sınava iki gün kala bütün notlarını yeni bir uygulamaya aktarmaya kalkan kardeşim hiçbir konuyu bitiremedi; ırmağı geçerken at değiştirilmez.
- Vergi beyannamesinin son haftasında muhasebe programını değiştiren şirket bütün kayıtları birbirine kattı; çayı geçerken at değiştirilmez.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlük ırmaktan geçerken at değiştirilmez atasözüne de aynı açıklamayı verir. İki kalıp arasındaki ayrım geçilen suyun adında ve ekindedir: dereyi geçerken, ırmaktan geçerken. Anlamca aralarında fark yoktur.
O atasözü, atak kişinin tehlikeyi göze alarak işe giriştiğini ve çabuk sonuç aldığını söyler. Dereyi geçerken at değiştirilmez ise tehlikeli bir anda yöntem değiştirmemeyi öğütler. İkisinde de suyu geçen biri vardır; biri atılganlığın kazancını, öteki tehlikeli anda yapılan değişikliğin sakıncasını anlatır.
Riske girmek, zararı göze almaktır. Tehlikeli bir durumda ya da zamanda yöntem değiştiren kişi de böyle bir zararı göze almış olur. Atasözü bu riske girilmemesini öğütler; deyim ise riski göze alanın davranışını adlandırır.