Anlamı
derdini dökmek:
'Elimden çeker alır, kime dert anlatırım o zaman?' -A. Gündüz.
Detaylı Açıklama
Dert anlatmak, sözlükte derdini dökmek diye açıklanan bir deyimdir. Tanım bir eş anlamlıya gönderir; o eş de sıkıntıların ayrıntısıyla dile getirilmesini anlatır. Bu kalıpta dert sözcüğü iyelik eki almadan yer alır: dert anlatmak. Anlatılan, konuşanın kendi derdidir; dinleyen yönelme ekiyle anılır: arkadaşına dert anlatmak. Dertlerin konusu ayrılma ekiyle verilebilir: geçimden dert anlatmak. Dinleyen eski bir dost, yolda tanışılan bir yabancı ya da bir aile büyüğü olabilir. Deyim anlatmanın sonucunu söylemez; dinleyenin bir çare bulup bulmadığı tanımda yer almaz. Soru biçimi, dinleyecek birinin bulunmadığını anlatmaya yarayabilir: kime dert anlatayım? Bir kahvede, bir telefon konuşmasında ya da bir köy çeşmesinin başında geçebilir.
Örnek Cümleler
- Gece yarısı uyuyamayan Hasan en yakın arkadaşını arayıp saatlerce işindeki sıkıntılardan dert anlattı.
- Köye dönen yaşlı kadın kuyu başında komşularına şehirdeki oğlunun ilgisizliğinden dert anlattı.
- Tezgâhına müşteri uğramayan manav, yanındaki satıcıya kiraların ağırlığından dert anlatıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Soru biçiminde geçer: Elimden çeker alır, kime dert anlatırım o zaman? Konuşan, elinden bir şeyin çekilip alınacağını söyler ve ardından kime dert anlatacağını sorar. Soru, derdin anlatılacağı bir kimsenin kalmayacağını düşündürür.
Sözlük dert anlatmayı doğrudan derdini dökmek diye açıklar. Derdini dökmenin kendi tanımı ise sıkıntıları ayrıntılı olarak anlatmak, dile getirmektir. Dert anlatmak bu tanımı ayrıca tekrarlamaz; anlamını eşine bırakır.
Atasözü, sıkıntıyı gidermenin yolunu onu bir başkasına açmakta görür. Dert anlatan kişi de derdini birine açar. Atasözü bu eylemden umulan sonucu bildirir; deyim ise eylemin kendisinde kalır ve bir sonuç vaat etmez.