Anlamı
en ince ve gizli noktasına kadar:
'Hakkında söylenti çıkan, derhâl dibine kadar incelenir, ya mahkûm olur ya temize çıkardı.' -A. Boysan.
Detaylı Açıklama
Dibine kadar, sözlükte en ince ve gizli noktasına kadar anlamındadır. Söz bir eylemin ne kadar derine indiğini bildirir ve fiilden önce gelir: dibine kadar incelemek, dibine kadar bilmek, dibine kadar araştırmak. Tanımda iki nitelik birlikte anılır: ince ve gizli. İnce nokta en küçük ayrıntıyı, gizli nokta ise ilk bakışta görünmeyeni karşılar. Söz bir soruşturmayı, bir incelemeyi ya da bir öğrenme sürecini niteleyebilir. Dibine kadar incelenen bir dosya, bir hesap, bir olay ya da bir kişinin geçmişi olabilir. Söz bir mahkeme anlatısında, bir gazete araştırmasında ya da bir aile sırrının çözülmesinde geçebilir. Dip burada bir şeyin en derin yerini anlatır; kadar sözü de oraya varılan sınırı gösterir.
Örnek Cümleler
- Müfettiş şirketin beş yıllık hesaplarını dibine kadar inceledi ve gizlenmiş iki borcu buldu.
- Kırk yıllık köy imamı, köydeki her ailenin geçmişini dibine kadar bilirdi.
- Gazeteci, fabrikadaki zehirlenme olayını dibine kadar araştırıp kimsenin bilmediği raporlara ulaştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hakkında söylenti çıkan kişinin incelenmesi anlatılır: Hakkında söylenti çıkan, derhâl dibine kadar incelenir, ya mahkûm olur ya temize çıkardı. İnceleme en ince ve gizli noktasına kadar iner; sonunda kişi ya suçlu ya da temiz çıkar. Söz burada incelenir fiilinin önünde yer alır.
İnce eleyip sık dokumak, bir şeyi en küçük ayrıntılarına kadar araştırmak, gözden ya da elden geçirmektir. Dibine kadar ise kendi başına bir eylem değildir; bir eylemin derinliğini niteler. Biri araştırmanın kendisini, öteki araştırmanın ne kadar ileri gittiğini anlatır.
Bu atasözü, içyüzünü iyi bilen kimseye karşı kusurlarını gizlemeye çalışan ve övünen kişinin gülünç duruma düştüğünü söyler. Tencerenin dibine girip çıkan kaşık, onu dibine kadar bilen kişidir. Deyim böyle bir bilginin derinliğini, atasözü bu bilgi karşısında övünmenin boşunalığını anlatır.