Deyim

Dikte Etmek Ne Demek?

Anlamı

1) yazdırmak için söylemek:
'Şimdi sana bir mektup dikte edeceğim.' -H. E. Adıvar. 2) mec. birine isteklerini zorla kabul ettirmek.

Detaylı Açıklama

Dikte etmek, sözlükte iki anlamla yer alır. Birinci anlam yazdırmak için söylemektir: biri konuşur, öteki söylenenleri yazıya geçirir. Söylenen bir mektup, bir rapor, bir tutanak ya da bir dilekçe olabilir. İkinci anlam mecazdır: birine isteklerini zorla kabul ettirmek. Burada ölçüt bir şeyi yazdırmak değil, isteği dayatmaktır; dayatma sözle de olabilir, yazılı bir metinle de. Zorla sözü bu anlamın vazgeçilmez parçasıdır; karşı taraf kendi rızasıyla kabul etmez. Birinci anlamda dinleyen kişi yazıcıdır; ikincide istekleri kabul etmek zorunda kalan taraftır. Kabul ettirilen istek bir karar, bir kural, bir fiyat ya da bir yaşam biçimi olabilir. Kalıp bir büro sahnesinde, bir aile tartışmasında ya da bir pazarlık masasında geçebilir. Yönelme ekiyle kişi, belirtme ekiyle söylenen ya da istenen şey verilir.

Örnek Cümleler

  1. Müdür gözlüğünü çıkarıp pencereye döndü ve genç sekreterine bakanlığa gidecek yazıyı satır satır dikte etti.
  2. Elleri titreyen dedem yazamadığı için vasiyetini noter kâtibine yavaş yavaş dikte etti.
  3. Büyük ortak, kimseye söz bırakmadan yeni satış fiyatlarını bayilere dikte etti; itiraz edenin sözleşmesi feshedilecekti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Birinci anlamı, yani yazdırmak için söylemeyi örnekler: Şimdi sana bir mektup dikte edeceğim. Söylenecek olan bir mektuptur; dinleyen kişi onu yazıya geçirecektir. Cümle işin henüz başlamadığını, konuşanın ona hazırlandığını gösterir.

İmana getirmenin ikinci anlamı, istenilen biçimde davranmayı zorla kabul ettirmektir. Dikte etmenin mecaz anlamı da istekleri zorla kabul ettirmeye dayanır. İki kalıpta bir taraf isteğini öbürüne geçirir; dikte etmenin ayrıca yazdırmakla ilgili bir anlamı vardır.

Bu atasözü, kişiye beğenmediği şeyin zorla beğendirilemeyeceğini ve bir işin zor kullanılarak yaptırılamayacağını söyler. Dikte etmenin mecaz anlamında ise istekler zorla kabul ettirilir. Deyim zorlamanın yapıldığını anlatır, atasözü zorlamanın beğendirmeye yetmediğini söyler.