Anlamı
gizli tutulması gereken bir şeyi açığa vurmak, duyurmak, yaymak.
Detaylı Açıklama
Dile vermek, gizli tutulması gereken bir şeyi açığa vurmak, duyurmak, yaymaktır. Tanımın temelinde bir sır vardır: söylenen şey saklanmalıydı. Sır bir aile meselesi, bir iş planı, bir sürpriz ya da bir kişinin özel durumu olabilir. Tanım üç eylem sayar: açığa vurmak, duyurmak ve yaymak. Kişi sırrı tek bir kişiye de açabilir, bir topluluğa da. Deyimin öznesi sırrı açan kişidir. Sözlük bunun bilerek mi, istemeden mi yapıldığını söylemez. Açılan şey belirtme ekiyle gelir: haberi dile vermek, planı dile vermek. Kalıp bir aile içinde, bir şirkette ya da bir arkadaş topluluğunda geçebilir. Sırrın açılması bir sürprizi bozabilir, bir kişiyi zor duruma düşürebilir ya da bir işi engelleyebilir.
Örnek Cümleler
- Doğum günü sürprizini bir gün önceden dile veren küçük kardeşim, bütün hazırlığı boşa çıkardı.
- Şirketin taşınma planını rakip firmadaki arkadaşıyla sohbet ederken dile veren muhasebeci, ertesi hafta işten çıkarıldı.
- Komşusunun kızının gizlediği hastalığını mahallede dile veren kadın, o aileyle yıllarca görüşemedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ağzından kaçırmak, istemediği hâlde boş bulunup söyleyivermektir; tanım söylemenin istem dışı olduğunu belirtir. Dile vermekte ise sözlük kastı anmaz; vurguyu söylenen şeyin saklanması gereken bir sır olmasına yapar. Biri söyleyenin hâline, öteki söylenen şeyin niteliğine bakar.
Ketum olmak, sır saklamak, ağzı sıkı olmaktır. Dile veren kişi ise saklanması gereken şeyi duyurur. İki kalıp karşıt davranışları anlatır: ketum olan sırrı yanında tutar, dile veren onu başkalarına yayar.
Atasözüne göre bir sır en yakın dosta bile söylenmemelidir. Dile veren kişi atasözünün çekindiği şeyi yapar: sırrı başkalarına ulaştırır. Atasözündeki zincir de bir dostun sırrı kendi dostuna açmasıyla uzar.