Anlamı
istemediği hâlde boş bulunup söyleyivermek:
'Sen onun için en fena tabirleri kullanıyorsun, asabisin, ağzından çirkin şeyler kaçırıyorsun.' -P. Safa.
Detaylı Açıklama
Ağzından kaçırmak, istemediği hâlde boş bulunup söyleyivermektir. Kalıbın öznesi söyleyen kişidir, kaçırılan şey ise nesnedir: sürprizi ağzından kaçırdı. Boş bulunmak burada anahtar sözcüktür: kişi dikkatini bir an için yitirmiş, söz ağzından çıkıvermiştir. Geçişsiz biçimi de kullanılır: ağzımdan kaçtı. Ağzından çıkmak da istemeden söylemeyi anlatır, ama söylenmiş sözün arkasında durmayı da içerebilir; ağzından kaçırmakta ise sözün söylenmemesi gerektiği öne çıkar. Dilinin altındaki baklayı çıkarmak da gizli tutulması gereken bir şeyi söylemektir. Kalıp bir özür gibi de kurulabilir: kusura bakma, ağzımdan kaçırdım. Söyleyen sonradan pişman olabilir, durumu toparlamaya çalışabilir. Bir arkadaşının işten ayrılacağını ya da bir komşunun borcunu istemeden söyleyen biri için kullanılır.
Örnek Cümleler
- Doğum günü sürprizini son anda ağzından kaçırdı, bütün hazırlık boşa gitti.
- Ablasının nişanlanacağını ağzından kaçırınca annem bu haberi kardeşimden önce öğrendi.
- Toplantıda kapanacak şubenin adını ağzından kaçırdı, salondaki herkes birbirine baktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü sözü duyanlar vardır. Konuşan pişman olabilir, özür dileyebilir, hatta yanlış anlaşıldığını söyleyebilir; ama bilgi artık başkasının elindedir. Deyimdeki kaçmak fiili de tam bunu, sözün bir daha yakalanamamasını anlatır.
Saklanan bir haber, hazırlanan bir sürpriz ya da aile içinde konuşulmaması kararlaştırılan bir konu ağızdan kaçırılabilir. Ortak yan, konuşanın o bilgiyi paylaşmaya niyetli olmamasıdır; söz ağızdan çıkınca iş işten geçmiştir.
Ağzından kaçırmak istem dışıdır; kişi çoğu zaman söyler söylemez fark eder. Ağzından düşmemek ise sürekliliği anlatır: kişi aynı konuyu durmadan dile getirir. Bunun bilerek mi yoksa farkında olmadan mı yapıldığı kalıpta belirtilmez.