Anlamı
çıkarından başka bir şey düşünmeyen kimse ile ilişki kurma, seni nerede rahatsız edeceği belli olmaz.
Detaylı Açıklama
Dilenciye borçlu olma, ya düğünde ister ya bayramda atasözü, çıkarından başka bir şey düşünmeyen kimseyle ilişki kurulmamasını öğütler. Gerekçe de sözün içindedir: böyle birinin insanı nerede rahatsız edeceği belli olmaz. Söz bir öğüt kipiyle başlar: borçlu olma. Sözdeki dilenci, çıkarından başka bir şey düşünmeyen kişinin yerindedir. Borç burada bir ilişkinin örneğidir; öğüt borçla sınırlı kalmaz, her türlü bağı kapsar. Söz bir alışverişte, bir ortaklık teklifinde ya da bir yardım kabul edilirken hatırlatılabilir. Atasözü kişiyi önceden uyarır; zarar görmeden dikkatli olmasını ister. Çıkarcı kişi bir tefeci, bir komşu, bir akraba ya da bir iş ortağı olabilir. Atasözünün ikinci yarısı iki seçenekli bir yapı kurar; ya bağlacı iki kez tekrarlanır.
Örnek Cümleler
- Tefeciden aldığı küçük borç yüzünden adam, kızının nişan gecesi kapıda alacaklıyla karşılaştı; dilenciye borçlu olma, ya düğünde ister ya bayramda.
- Her iyiliğin karşılığını fazlasıyla isteyen komşudan ödünç merdiven bile almayan Hasan haklıydı; dilenciye borçlu olma, ya düğünde ister ya bayramda.
- Çıkarcı tanıdığının yardımını geri çeviren Selim, onun başkalarından nasıl karşılık istediğini sonradan gördü; dilenciye borçlu olma, ya düğünde ister ya bayramda.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çıkarcı kişiden gelecek rahatsızlığın yeri ve zamanı önceden kestirilemez. Düğün ve bayram bu belirsizliğin örnekleridir; alacaklı bu özel günlerde bile gelip isteyebilir. Sözlük iki günü ayrıca açıklamaz.
Bu atasözü, namerde karşı minnet altında kalmaktansa sıkıntıya katlanmayı öğütler. Dilenciye borçlu olma da çıkarcı birine bağlanmamayı söyler. İki söz de güvenilmez birine borçlanmaktan kaçınmayı öğütler; biri namertten, öteki çıkarcıdan söz eder.
Bu atasözü, yaptığı küçük iyiliklere karşılık büyük çıkar bekleyen birini anlatır. Dilenciye borçlu olma ise böyle bir kişiyle ilişki kurmamayı öğütler. Biri çıkarcıyı tanıtır, öteki ondan uzak durmayı söyler.