Anlamı
çok kullandığı bir söze alışmak:
'Bizim moruk ertesi güne devrisi der de ondan dilim alışmış.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Dili alışmak, çok kullandığı bir söze alışmaktır. Tanımda bir alışkanlık vardır: kişi bir sözü defalarca kullanmış ve artık ona alışmıştır. Bu söz bir sözcük, bir hitap, bir ünlem ya da bir selamlaşma olabilir. Kalıbın öznesi dildir; alışılan söz yönelme ekiyle gelir: bu söze dili alışmak. Söz kişinin çevresinden, bir büyüğünden ya da eski bir işinden kalmış olabilir. Sözlük bu alışkanlığı kusur ya da erdem saymaz. Alışılan söz yerinde olmayan bir anda da ağızdan çıkabilir. Kalıp bir kişinin konuşma biçimini anlatırken, bir yanlışını açıklarken ya da bir anıyı aktarırken geçebilir. Alışkanlığın ne kadar sürede yerleştiğini sözlük söylemez. Bir kez yerleşen söz, kişi istemese de konuşmasında yer almayı sürdürebilir.
Örnek Cümleler
- Yıllarca çarşıda esnaflık yapan babamın dili buyurun sözüne alışmış; evde bile kapıyı açarken öyle karşılıyor.
- Almanya'da büyüyen kuzenimin dili Almanca bir selamlaşmaya alışmış, telefonu her açışında önce onu söylüyor.
- Dedesinin eski sözcüklerine dili alışan çocuk, okulda öğretmenine efendim yerine buyur diye karşılık verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Konuşanın dili devrisi sözcüğüne alışmıştır: Bizim moruk ertesi güne devrisi der de ondan dilim alışmış. Devrisi burada ertesi gün yerine söylenir; onu sürekli ağzına alan, moruk diye anılan kişidir. Konuşan onu duya duya alışmış, alışkanlık başkasından ona geçmiştir.
Ağzına takılmak, bir sözü konuşması sırasında bilinçsiz bir biçimde sürekli söylemektir. Dili alışan kişide ise söz yerleşik bir alışkanlık hâline gelmiştir. Biri sözün farkında olmadan tekrarlanmasını, öteki o tekrarın kişide kök salmasını anlatır.
Bu atasözü, alışılan bir şeyden kolayca vazgeçilmediğini söyler. Dili bir söze alışan kişi de o sözü bırakmakta güçlük çekebilir. Atasözü alışkanlığın gücünü genel bir yargıyla anlatır, deyim bu gücü konuşmada gösterir.