Deyim

Dili Dönmemek Ne Demek?

Anlamı

1) bir sözü doğru, düzgün söylemeyi becerememek:
'Üstelik ben dilim dönmezken armağan ettiğim çiçeklerle konuşmuyor muyum?' -R. Mağden. 2) amacını iyi anlatamamak.

Detaylı Açıklama

Dili dönmemenin sözlükte iki anlamı bulunur. Birincisi bir sözü doğru, düzgün söylemeyi becerememektir: kişi bir sözcüğü, bir adı ya da yabancı bir sesi istenen biçimde çıkaramaz. Bu güçlük küçük yaştan, dilin yabancılığından ya da sözcüğün uzunluğundan gelebilir. İkincisi amacını iyi anlatamamaktır: kişi ne demek istediğini bilir ama karşısındakine aktaramaz. Birinci anlam sesle, ikinci anlam anlatımla ilgilidir. Kalıp olumsuz biçimiyle kullanılır ve iyelik eki kişiye göre değişir: dilim dönmüyor, dili dönmedi. Söylenemeyen söz yönelme ekiyle de verilebilir: bu ada dili dönmemek. Bir dil dersinde, bir çocuk odasında ya da bir derdi anlatma çabasında geçebilir. Sözlük iki anlamda da kişiye bir kusur yüklemez.

Örnek Cümleler

  1. Üç yaşındaki kızımızın dili henüz r sesine dönmüyor; kendi adını bile l ile söylüyor.
  2. Kırklareli adına dili dönmeyen İtalyan turist, otogarda biletini göstererek nereye gideceğini anlattı.
  3. Babasına neden okulu bırakmak istediğini anlatmaya çalışan gencin dili dönmedi; söyledikleri öfke gibi anlaşıldı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Birinci anlamı, yani bir sözü düzgün söyleyememeyi örnekler: Üstelik ben dilim dönmezken armağan ettiğim çiçeklerle konuşmuyor muyum? Konuşan, dili dönmediği hâlde çiçeklerle konuştuğunu söyler. Cümle bir soru biçiminde kurulmuştur.

Dili dolaşan kişi korku, heyecan ya da benzeri bir sebeple şaşırır ve söyleyeceğini karıştırır. Dili dönmemekte ise kişi bir sözü düzgün söyleyemez ya da amacını iyi anlatamaz. Birinde karışıklık şaşırmadan, ötekinde bir becerinin yetmemesinden doğar.

Söz dediğin yaş deridir diyen atasözüne göre dinleyenler bir sözü kimi zaman söyleyenin aklından geçirmediği bir anlamda anlayabilir. Dili dönmemenin ikinci anlamında da kişi amacını iyi anlatamaz. Böyle bir durumda söz, atasözündeki gibi başka bir yöne çekilebilir.