Anlamı
korku, heyecan, hastalık, utangaçlık, sarhoşluk gibi sebeplerle şaşırarak söyleyeceğini karıştırmak:
'Vehbi Dedenin kendini dinlediğinin farkına varır varmaz dili dolaştı.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Dili dolaşmak, korku, heyecan, utangaçlık, sarhoşluk ya da hastalık yüzünden insanın söyleyeceğini şaşırıp sözleri karıştırması anlamında kullanılan çok yaygın bir deyimdir. Kişi ne söylemek istediğini bilir ama kelimeler yerini bulmaz, ağzı dolanır, ses akışı bozulur. Bu yüzden deyim yalnız dil sürçmesini değil, duygusal ya da bedensel bir zorlanmayı da anlatır. Çok önemli bir konuşma öncesinde, sevilen biri karşısında, korku anında ya da hastalıkta dili dolaşabilir. Gündelik hayatta anlaşılır ve canlı bir kullanımı vardır. Konuşma düzeninin bozulmasını, insanın kontrolü kısa süreliğine kaybetmesini görünür kılar. Dil ile duygu arasındaki bağı en açık gösteren deyimlerden biridir. Bu kullanım, sözün yalnız kelime anlamıyla değil, sosyal ilişki içindeki etkisiyle de yaşadığını gösterir; bu yüzden bugün de kolayca bağlama oturur.
Örnek Cümleler
- Kalabalığın karşısına çıkıp konuşmaya başlayınca dili dolaştı ve cümlesini tamamlayamadı.
- Heyecandan dili dolaşıp kelimeleri karıştırınca salondaki herkes biraz daha dikkat kesildi.
- Onu karşısında görünce birden dili dolaştı ve söylemek istediği şeyi karıştırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü konuşmadaki karışma çoğu zaman korku, heyecan ya da utangaçlık gibi bir iç durumun dışarıya yansımasıdır. Söz bozulunca ruh hâli de görünür olur. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Dili dolaşmak daha çok şaşırma ve kontrol kaybına bağlıdır. Dili ağırlaşmak ise bedensel rahatsızlık ve güçten düşme sonucu ortaya çıkar. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Topluluk önünde konuşurken, heyecanlı karşılaşmalarda, sınavlarda, beklenmedik sorularda ve korkutucu durumlarda en sık bu deyime başvururuz. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.