Anlamı
1) sürekli konuşmak; 2) söylenemeyecek şeyleri de söylemek.
Detaylı Açıklama
Dili durmamak, sürekli konuşmak, sözü kesmemek, hatta bazen söylenmemesi gereken şeyleri de rahatça söylemek anlamlarında kullanılan bir deyimdir. Bu söz yalnız konuşkanlığı değil, ölçüsüzlüğü de taşıyabilir. İnsan kimi zaman neşeden, kimi zaman alışkanlıktan, kimi zaman da kendini tutamadığı için dilini durduramaz. Bu yüzden deyim hem gevezelik hem patavatsızlık alanına açılır. Günlük dilde özellikle her şeye yorum yapan, laf yetiştiren, sır tutamayan ya da ortamı çok konuşarak yoran kişiler için kullanılır. İçinde hafif sitem, bazen de alay bulunur. Konuşmanın fazlasının ilişkilere nasıl yük olabildiğini görünür kılar. Sözün dizginlenemediği anları iyi yakalayan canlı bir halk ifadesidir. Bu kullanım, sözün yalnız kelime anlamıyla değil, sosyal ilişki içindeki etkisiyle de yaşadığını gösterir; bu yüzden bugün de kolayca bağlama oturur.
Örnek Cümleler
- Dili hiç durmayan komşu yüzünden mahallede herkes olanı biteni öğreniyordu.
- Öfkelenince dili bir türlü durmazdı ve ağzından çok kırıcı sözler çıkardı.
- Toplantı boyunca dili durup da susmayınca kimse araya girip söz alamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü dili durmamak bazen kişinin sınır tanımadan her şeyi söylemesine işaret eder. Fazla söz, ölçüsüzlüğe dönüştüğünde kırıcı bir boyut kazanır. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Gevezeler, laf taşıyanlar, kızınca ağzına geleni söyleyenler ve başkalarına söz bırakmayanlar için en sık kullanılır. Deyim bu tipleri kolayca toplar. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.
Biri sözün taşmasını, diğeri kesilmesini anlatır. Bu karşıtlık, konuşmanın insan ilişkilerinde ne kadar belirleyici olduğunu açıkça gösterir. Bu yüzden söz, yalnız anlamı değil kullanım tonu ve ilişki içindeki etkisiyle birlikte düşünülmelidir.