Anlamı
sonunu düşünmeden gelişigüzel konuşmaktan sakınmak:
'Şarkta, insanın selameti dilini tutmasındadır diye bir söz vardır.' -B. Felek.
Detaylı Açıklama
Dilini tutmak, düşünmeden, gelişigüzel ve zararlı biçimde konuşmaktan sakınmak, ağzını kontrol etmek anlamında kullanılan temel bir deyimdir. Bu sözde asıl vurgu, öz denetim ve temkin üzerinedir. İnsan bazen bildiğini hemen söylememeli, öfkesini söze dökmemeli, sır olanı açmamalı ya da ortamın gereğini gözetmelidir. Dilini tutmak tam da bu bilinçli frenleme hâlini anlatır. Deyim günlük hayatta aile ilişkilerinden iş hayatına, dostluktan siyasete kadar çok geniş bir alanda geçerlidir. Kimi zaman hayatı kurtaran şeyin susmak olduğu düşüncesi bu sözün temelinde yatar. Türkçede ölçülü konuşma ahlakının en yerleşik ifadelerinden biridir. Sözü tutmanın kişiyi de ilişkileri de koruduğunu anlatır. Olgunluğun ve aklın konuşma üzerindeki denetimini vurgulayan önemli ve saygın bir niteliktir.
Örnek Cümleler
- Bir tartışmada dilini tutup sessiz kalmak bazen yapılabilecek en doğru davranıştır.
- Büyük sırrı öğrenince dilini tutmayı bildiği için çevresindeki herkes ona güvendi.
- Öfkesine rağmen dilini tuttu ve mesele daha fazla büyümeden sakinleşip kapandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü dilini tutmak, korkudan susmak değil, sonucu düşünerek kendini yönetmektir. Bu da olgunluk ve akıl işaretidir. Bu da olgunluğun ve aklın konuşmayı yönetmedeki rolünü öne çıkaran önemli bir göstergedir.
Aile sırlarında, iş ilişkilerinde, kriz anlarında, öfke patlamalarında ve güvene dayalı dostluklarda daha hayati olabilir. Çünkü söz geri dönmez. Bu alanlarda söz geri dönmez ve yerinde susmanın değeri çok daha iyi anlaşılır.
İkisi de söz kontrolünü anlatır. Dilini tutmak daha anlık ve bilinçli frenlemeyi, dili sağlam olmak ise genel güvenilirlik ve ölçülü konuşma niteliğini öne çıkarır.