Anlamı
söylemekte olduğu kötü söz veya küfürleri kesmek:
'Evvela ağzını topla! Ağzını bozarsan ben de senden aşağı kalmam.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Ağzını toplamak, söylemekte olduğu kötü söz ya da küfürleri kesmektir. Kalıp buyruk kipiyle kurulabilir: ağzını topla. Bu biçim karşı tarafın sınırı aştığını bildiren bir uyarıdır; kimi zaman bir tehdit tonu da taşır: ağzını topla, yoksa kapıyı gösteririm. Haber cümlesinde de kurulur: uyarılınca hemen ağzını topladı. Kalıbın öznesi konuşan kişidir. Uyarıyı yapan bir büyük, bir yönetici ya da tartışmanın öbür tarafı olabilir. Bayramlık ağzını açmak kaba konuşmayı, küfretmeyi anlatır; ağzını toplamak ise o konuşmanın durdurulmasıdır. Kalıp sert bir uyarıdır, ama bir yakına şakayla da söylenebilir. Çocukların oynadığı bir parkta küfürlü konuşan gençler ya da bir aile yemeğinde sesini yükseltip kaba sözler eden bir akraba bu uyarıyı duyabilir.
Örnek Cümleler
- Biraz ağzını topla, burada küçük çocuklar var, bu şekilde konuşulmaz.
- Artık ağzını topla, bu kadar küfür hiçbir sohbete sığmaz oldu.
- Toplantıda herkesin içinde ağzını topla biraz, ne dediğinin farkında mısın?
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü istenen şey sessizlik değil, dilin düzelmesidir. Kesilmesi gereken küfür ve kötü sözdür; kişi ardından susabilir de, aynı konuyu daha ölçülü sözlerle sürdürebilir de. Toplamak fiili dağılmış sözün geri toparlanmasını anlatır.
Tartışmanın küfre döndüğü, seslerin yükseldiği ya da ortamdaki dilin herkesi rahatsız etmeye başladığı anlarda söylenir. İşler daha da büyümeden verilen bir uyarı niteliği taşıyabilir; ardından konuşma sakinleşebilir de, büsbütün kopabilir de.
İkisi zıt yönde iki hareketi anlatır. Ağzını bozmak dilin ölçüden çıkmasıdır; ağzını toplamak ise o çıkışın durdurulup eski düzeye geri dönülmesidir. Biri bozulma, diğeri toparlanmadır.