Anlamı
söylemekte olduğu kötü söz veya küfürleri kesmek:
'Evvela ağzını topla! Ağzını bozarsan ben de senden aşağı kalmam.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Ağzını toplamak deyimi, kişinin söylemekte olduğu kötü sözleri, küfürleri veya nezaket dışı konuşmalarını kesmesi, dilini toparlaması anlamına gelir. Bu ifade yalnız susmak değil, dağılmış ve bozulmuş olan sözü yeniden denetim altına alma halini anlatır. “Toplamak” fiili burada, sözün dağınık ve kirli halden daha ölçülü bir duruma çekilmesini ima eder. Günlük dilde kavga, tartışma ve öfke anlarında sık kullanılır; çoğu zaman bir uyarı cumlesi olarak karşımıza çıkar. “Ağzını topla” denildiğinde, karşı tarafın dil sınırını aşmaya başladığı anlaşılır. Söylendiği yerde hem sınır koyma hem de son bir tolerans payı vardır. Halk dilinin gücü, dili kontrol etmek gibi soyut bir meseleyi “toplamak” gibi somut bir fiille ifade etmesindedir. Böylece kelimelerin dağınıklığı, sanki saçılmış nesneler gibi hayal edilir. Bu nedenle deyim, kötü sözün önüne geçmek ve tekrar nezakete dönmek için kullanılan güçlü bir toplumsal uyarı ifadesidir.
Örnek Cümleler
- Biraz ağzını topla, böyle konuşulmaz.
- Artık ağzını topla, bu kadar küfür yeter.
- Toplantıda herkes varken biraz ağzını topla, bu kadar küfür etme!
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada amaç tamamen sessizlik değil, kötü ve dağılmış hale gelen dili yeniden ölçülü ve kontrollu hale getirmektir.
Öfke anlarında, küfür veya ağır sözler artmaya başladığında, birini söz terbiyesine geri çağırmak için daha çok kullanılır.
Ağzını bozmak, kötü ve kaba konuşmaya başlamayi anlatır; ağzını toplamak işe bu bozulmuş dili durdurup toparlamayi anlatır.