Anlamı
kişi dilini tutar, her şeyi söylemezse başını belaya sokmamış olur, rahat eder.
Detaylı Açıklama
Dil ebsem baş esen atasözü, dilini tutan ve her şeyi söylemeyen kişinin başını belaya sokmayacağını, rahat edeceğini söyler. Ebsem ve esen sözcüklerinin ayrı ayrı karşılığı bu maddede yer almaz; sözlük sözü bir bütün olarak açıklar. Atasözünde iki öge yan yana durur: dil ve baş. Dilin tutulması başın esenliğine bağlanır. Söz bir koşul ve bir sonuç bildirir: kişi her şeyi söylemezse bela gelmez. Tanım susmayı bütünüyle değil, her şeyi söylememeyi öğütler. Rahat etmek sözün vardığı sonuçtur; kişi dilini tuttuğu için huzurunu korur. Söz bir öfke anında, bir tartışmada ya da bir sır karşısında hatırlatılabilir. Bir öğüt olarak da söylenebilir, kişinin kendi deneyimine bir yorum olarak da. İki yarım kısa ve dengelidir; ikisi de iki sözcükten oluşur.
Örnek Cümleler
- Toplantıda müdürün kararına itiraz etmek isteyen Ercan sustu; tartışan iki arkadaşı başka şubeye gönderildi. Dil ebsem baş esen.
- Komşusunun sırrını bildiği hâlde kimseye açmayan Nuri, mahalledeki kavganın dışında kaldı; dil ebsem, baş esen.
- Kayınvalidesinin yemeklerine hiç kusur bulmayan gelin, yıllardır o evde huzurla yaşıyor; dil ebsem olsa baş esendir.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Atasözü olsa ve esendir sözcükleriyle de söylenebilir: dil ebsem olsa baş esendir. Bu sözcüklerle söz açık bir koşul cümlesine dönüşür. Anlam değişmez; dilini tutanın başını beladan koruyacağı bildirilir.
Bu atasözü, topluluk içinde kişinin kendini denetlemesini, açgözlülük ve gevezelik etmemesini öğütler. Dil ebsem baş esen ise dilini tutanın başını belaya sokmayacağını söyler. İkisi de dili tutmayı öğütler; biri bunu topluluk içindeki davranışa, öteki kişinin esenliğine bağlar.
Ağzını tutmak, birinci anlamında boşboğazlık etmemek, ikinci anlamında kötü söz söylememektir. Boşboğazlık etmeyen kişi, atasözünün öğütlediği gibi aklına geleni ortaya dökmez. Deyim bu davranışa ad verir; atasözü ise ondan doğacak rahatlığı vaat eder.