Anlamı
çene kemikleri içinde bulunan diş, diş etini deldikten sonra ağız boşluğuna doğru sivrilmek.
Detaylı Açıklama
Diş çıkarmak, çene kemikleri içinde bulunan dişin diş etini delip ağız boşluğuna doğru sivrilmesini anlatır. Sözlük olayı adım adım verir: diş önce çene kemiğinin içindedir, sonra diş etini deler, en sonunda ağza doğru uzanır. Sivrilmek sözü, dişin ucunun diş etinden görünmeye başladığını belirtir. Olay bir bebekte, bir çocukta ya da yirmi yaş dişi çıkan bir yetişkinde görülebilir. Sözlük yaş belirtmez; olayın kendisini tanımlar. Bu sürece eşlik edebilecek ağrıdan, ateşten ya da huzursuzluktan da söz etmez. Kaç dişin çıktığı sayıyla verilebilir: ilk dişini, iki diş çıkarmak. Kalıp bir anne baba sohbetinde, bir çocuk doktorunun muayenehanesinde ya da bir diş hekiminin anlattıklarında geçebilir. Tanımın konusu dişin ağızda belirmesidir; dişin çekilip alınması bu maddede anlatılmaz.
Örnek Cümleler
- Sekiz aylık kızımız alt çenesinden ilk dişini çıkarıyor; diş eti şişti, eline geçeni ağzına götürüyor.
- Otuz yaşındaki ağabeyim geç de olsa yirmi yaş dişi çıkarıyor; diş eti delindiği için yemeği tek taraftan yiyor.
- İkizlerden biri dokuz ayında iki diş çıkardı, öteki bir yaşına gelene kadar tek diş bile çıkarmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanımda eylemi yapan diştir; bu yüzden tanım bir dişin başından geçeni anlatır. Cümlede ise kalıp dişi çıkan kişiyle kurulur: bebek diş çıkarıyor. Diş bu kullanımda kalıbın nesnesi yerinde durur.
Dişleri dökülmek sözlükte yaşlanmak, ihtiyarlamak anlamındadır. Diş çıkarmak ise ağızda bir dişin belirmesini anlatır; mecaz bir anlamı yoktur. Biri ağızdaki somut bir olayı, öteki dişlerin kaybından yola çıkarak yaşlılığı adlandırır.
Sırasını kaybetmek, çocuğun ya da bebeğin hastalık veya başka bir sebeple uyku ve meme zamanını şaşırmasıdır. Diş çıkaran bir bebekte de böyle bir şaşma görülebilir; ancak sözlük iki kalıp arasında bir bağ kurmaz. Biri bebeğin düzenindeki bozulmayı, öteki ağızda dişin belirmesini anlatır.