Deyim

Dişini Tırnağına Takmak Ne Demek?

Anlamı

1) çok büyük güçlüklere, sıkıntılara katlanmak:
'Türk milleti İstiklal Savaşı'nda varlığını dişini tırnağına takarak göstermişti.' -A. Erhat. 2) bütün gücünü kullanmak.

Detaylı Açıklama

Dişini tırnağına takmak için sözlük iki anlam verir. İlki çok büyük güçlüklere, sıkıntılara katlanmaktır; tanımdaki çok büyük sözü güçlüğün olağan ölçüyü aştığını gösterir. Öteki anlam bütün gücünü kullanmaktır; kişi elindeki her imkânı bir işe harcar. İki anlam aynı durumda birlikte görülebilir: büyük bir güçlüğe katlanan kişi bütün gücünü de kullanır. Kalıp zarf-fiille de kurulabilir: dişini tırnağına takarak çalışmak. Güçlük bir yoksulluk, bir savaş, bir afet, bir hastalık ya da bir yarış olabilir. Söz bir kuruluş hikâyesinde, bir savaş anlatısında, bir sınav hazırlığında ya da bir maçta geçebilir. Sözlük katlanmanın sonucunu söylemez; başarı ya da yenilgi cümlenin geri kalanından anlaşılır. İyelik ekleri katlanan ya da gücünü kullanan kişiye göre değişir: dişimi tırnağıma takmak.

Örnek Cümleler

  1. Kocası ölünce dört çocuğuyla kalan Fatma Hanım, yıllarca dişini tırnağına takıp tarlayı tek başına sürdü.
  2. Depremde evleri yıkılan aile iki kışı çadırda dişini tırnağına takarak geçirdi.
  3. Takım son on dakikada dişini tırnağına taktı, iki golle maçı çevirdi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

İlk anlamdadır: Türk milleti İstiklal Savaşı'nda varlığını dişini tırnağına takarak göstermişti. Sözlük bu cümleyi çok büyük güçlüklere katlanmanın altında verir. Kalıbın öznesi burada bir kişi değil, bütün bir millettir.

Dişini sıkmak, darlığa, sıkıntıya dayanmak, katlanmaktır. Dişini tırnağına takmanın ilk anlamı da katlanmaktır; ancak katlanılan güçlük çok büyüktür. Ayrıca bütün gücünü kullanmak anlamı yalnız dişini tırnağına takmakta bulunur.

Canını dişine almak, ilk anlamında her tehlikeyi göze alarak işe girişmek, öteki anlamında bütün gücünü harcayarak yapmaktır. İki kalıbın gücü kullanma anlamları birbirine çok yakındır. Dişini tırnağına takmakta tehlikeyi göze almak yoktur; onun yerinde büyük güçlüklere katlanmak bulunur.