Deyim

Canını Dişine Almak (takmak) Ne Demek?

Anlamı

1) her tehlikeyi göze alarak işe girişmek:
'Öyleyse niye uğraşıyoruz, canımızı dişimize takmışız, sen, ben, Ali, Yel Musa?' -Y. Kemal. 2) bütün gücünü harcayarak yapmak.

Detaylı Açıklama

Canını dişine almak iki anlamda kullanılır. Birincisi her tehlikeyi göze alarak bir işe girişmektir. Kişi işin sonunda başına bir şey gelebileceğini bilir, yine de geri durmaz. Bir yangın, bir sel baskını ya da riskli bir kurtarma işi bu anlamın sahnesi olabilir. İkinci anlamda tehlike şart değildir: bir işi bütün gücünü harcayarak yapmak da canını dişine almaktır. Bir öğrencinin sınava, bir esnafın borcunu kapatmaya böyle çalıştığı söylenebilir. Kalıp takmak fiiliyle de kurulur ve canını dişine takmak aynı iki anlamı taşır. Birinci anlamda kalıp, kişinin neyi göze aldığını öne çıkarır. İkinci anlamda harcanan emeğin büyüklüğü duyulur. Hangi anlamın kastedildiği, cümlenin anlattığı durumdan anlaşılır.

Örnek Cümleler

  1. Teknedeki yangını gören balıkçı, canını dişine alarak alevlerin arasından iki yaralı tayfayı güverteye çıkardı.
  2. Kar fırtınası köyün yolunu kapatınca sağlık memuru canını dişine aldı ve ilacı dağ yolundan yürüyerek yetiştirdi.
  3. Babasından kalan borcu bir yılda kapatmak için canını dişine alan genç, gündüz atölyede, akşam lokantada çalıştı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle bir soruyla başlar: öyleyse niye uğraşıyoruz? Ardından gelen söz, konuşanın kendisini, karşısındakini, Ali'yi ve Yel Musa'yı sayarak canımızı dişimize takmışız der. Kalıp burada takmak fiiliyle ve birinci çoğul kişiyle kurulmuştur.

Başını koltuğunun altına almak, ölüm tehlikesini kabullenip bir işe atılmaktır. Canını dişine almak her tehlikeyi göze almayı anlatır ve ikinci anlamında bütün gücünü harcayarak bir işi yapmayı da kapsar. İki kalıp birinci anlamda birbirine yaklaşır; emek anlamı yalnız canını dişine almakta vardır.

Kullanılır. Bir kurtarma ekibi, bir köyün halkı ya da bir fabrikanın işçileri de canlarını dişlerine alabilir. Bu durumda iyelik eki kişiye göre değişir: canımızı dişimize aldık, canlarını dişlerine aldılar.