Anlamı
kendisine karşı geleni yenerek buyruğuna uyacak duruma getirmek:
'Beş yüz sene evvel bahadır babalarımızın sizi dize getirerek zapt ettiği yerleri alamayacaksınız.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Dize getirmek, kendisine karşı geleni yenerek buyruğuna uyacak duruma getirmektir. Tanımda üç adım vardır: karşı gelme, yenme ve buyruğa uyma. Kalıbın öznesi yenen taraftır; dize getirilen taraf belirtme ekiyle gösterilir: rakibini dize getirmek. Karşı gelen bir asi, bir düşman ordusu, kuralları tanımayan bir işletme ya da söz dinlemeyen bir çocuk olabilir. Yenme bir savaşla, bir cezayla, bir pazarlıkla ya da bir yaptırımla olabilir. Sözlük yenmenin yolunu söylemez. Buyruğa uyacak duruma getirmek, yenilen tarafın artık kazananın sözünü dinlediğini gösterir. Kalıbın nesnesi kişidir ya da bir topluluktur; bir tavır ya da bir duygu dize getirilmez. Kalıp bir tarih anlatısında, bir belediye haberinde ya da bir aile içi anlaşmazlıkta geçebilir.
Örnek Cümleler
- Yıllarca vergi vermeyen asi beyleri sultanın ordusu iki savaşta yenip dize getirdi.
- Belediye, kaldırımı işgal eden kafeleri ağır cezalarla dize getirdi; masalar bir haftada içeri alındı.
- Ödevini yapmamakta direnen oğlunu babası telefonunu alarak dize getirdi; çocuk bir saatte ödevi bitirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Konuşanın seslendiği taraf dize getirilir: Beş yüz sene evvel bahadır babalarımızın sizi dize getirerek zapt ettiği yerleri alamayacaksınız. Dize getiren bahadır babalarımız, yani yiğit atalardır. Kalıp burada zapt etmekle, yani bir yeri ele geçirmekle birlikte anılır.
Dize gelmek, baş eğmek, boyun eğmektir; öznesi eğilen taraftır. Dize getirmek ise karşı geleni yenerek bu duruma sokmaktır; öznesi yenen taraftır. Biri boyun eğeni, öteki boyun eğdireni anlatır.
Atasözü, başkasının gücü karşısında boyun eğmek zorunda kalacağını anlamamış kişinin kendi gücünün herkese boyun eğdireceğini sandığını söyler. Dize getirmek bu yanılgıyı bozan olaydır: karşı gelen yenilir ve buyruğa uyar. Atasözü yanılgıyı, deyim yenilgiyi anlatır.