Anlamı
dizlerinde derman, güç kalmamak:
'Şuracıktan şuracığa yürüyemedim. Dizlerim kesiliverdi.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Dizleri kesilmek, bacaklarında derman kalmamak, yürüyemez ya da ayakta duramaz hâle gelmek anlamında kullanılan bir deyimdir. Bu durum korkudan, yorgunluktan, hastalıktan ya da ani sarsıntıdan kaynaklanabilir. Dizlerin kesilmesi, bedenin en temel dayanak noktasının güçten düşmesini anlatır. Bu nedenle deyimde yalnız fiziksel bitkinlik değil, insanın toparlanma gücünün azalması da vardır. Gündelik dilde uzun bekleyişler, yoğun koşuşturma, korku anları ve hastalık hâllerinde çok kullanılır. Bedensel direncin kırılmasını açık biçimde görünür kılar. Yere yığılacak kadar tükenmiş ya da sarsılmış olmanın etkili anlatımlarından biridir. Bu yönüyle deyim, yalnız sözcük anlamını değil, kişinin içinde bulunduğu baskıyı, direnci ya da ilişki içindeki konumunu da açıkça hissettirir.
Örnek Cümleler
- Dağ yolunda saatlerce aralıksız yürüyünce dizleri kesildi ve yere çöktü.
- Kötü haberi duyunca bir anda dizleri kesildi ve duvara yaslanmak zorunda kaldı.
- Beşinci kata kadar merdivenleri çıktığında öyle yorulmuştu ki dizleri kesilmiş gibiydi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü iki durumda da ortak olan şey bedensel gücün bir anda azalmasıdır. Deyim, nedenin değil sonucun görüntüsünü öne çıkarır. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.
Dizleri kesilmek daha geniş bir alanı kapsar; yorgunluk da korku da buna sebep olabilir. Dizlerinin bağı çözülmekte ise korku ve ani sarsılma vurgusu daha belirgindir.
Çünkü insanın ayakta kalma gücünü kaybetmesi temel bir çöküş duygusu yaratır. Deyim bu kırılmayı doğrudan bedene bağlar. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.