Anlamı
dizlerinde derman, güç kalmamak:
'Şuracıktan şuracığa yürüyemedim. Dizlerim kesiliverdi.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Dizleri kesilmek, dizlerinde derman ve güç kalmamak anlamındadır. Kalıbın dizleri tutmamak biçimi de vardır. Özne dizlerdir; kişi tamlayan ya da iyelik ekiyle anılır: dizlerim kesildi, adamın dizleri tutmadı. Tanım güçsüzlüğün sebebini söylemez; yorgunluk, korku, açlık, hastalık, yaşlılık ya da büyük bir heyecan olabilir. Derman ve güç sözleri birlikte anılır; kişi ayakta durmakta ya da yürümekte zorlanabilir. Kalıp bir yokuşun sonunda, bir hastane koridorunda ya da kötü bir haberin ardından geçebilir. Güçsüzlük geçici de olabilir, uzun süren de; tanım bunu belirtmez. Olumsuz biçimli dizleri tutmamak aynı durumu dizlerin işlemeyişiyle anlatır. Kalıp yaşlı birinin yürüyüşünü anlatırken de kurulabilir. Güçsüzlüğün geldiği an, kişinin bir şey yaparken durmasıyla da görünebilir.
Örnek Cümleler
- Altı kat merdiveni koşarak çıkan kurye, dizleri kesildiği için kapının önündeki basamağa oturdu.
- Oğlunun kaza haberini telefonda alan yaşlı kadın, dizleri tutmayınca koltuğa çöktü.
- Üç gündür ateşi düşmeyen hastanın dizleri kesildi; hemşireler onu tekerlekli sandalyeyle röntgene götürdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kısa bir yürüyüş sırasında kesilir: Şuracıktan şuracığa yürüyemedim. Dizlerim kesiliverdi. Şuracıktan şuracığa sözü yolun kısalığını gösterir; konuşan bu kadarını bile yürüyememiştir. Kesiliverdi biçimi güçsüzlüğün birdenbire geldiğini anlatır.
Eli ayağı buz kesilmek de sözlükte güçsüz, dermansız kalmaktır. Dizleri kesilmek ise bu güçsüzlüğü dizlere bağlar. Biri el ve ayakla bütün bedeni, öteki yalnız dizleri anar; iki kalıpta da kesilmek fiili geçer.
Atasözü, verilen dinlenme fırsatının yorgun kişiyi çok sevindirdiğini söyler. Dizleri yorgunluktan kesilen biri de böyle bir fırsatı sevinçle karşılayabilir. Deyim güçsüzlüğü, atasözü ona verilen molanın değerini anlatır.