Deyim

Eli Ayağı Buz Kesilmek (tutmamak) Ne Demek?

Anlamı

güçsüz, dermansız kalmak:
'Bu hâli biraz yapmacık da olsa şimdi ben de şaşırmış, elim ayağım buz kesilmişti.' -O. C. Kaygılı.

Detaylı Açıklama

Eli ayağı buz kesilmek, güçsüz, dermansız kalmak anlamındadır. Sözlük kalıbın eli ayağı tutmamak biçimini de anar. Görüntü bedenden gelir: el ve ayak buz gibi soğur, gücünü yitirir. Güçsüzlüğün sebebi bir korku, bir şaşkınlık, bir kötü haber, bir yorgunluk ya da bir hastalık olabilir; tanım sebebi söylemez. Özne el ve ayaktır; kişi iyelik ekiyle belirtilir: elim ayağım buz kesildi. Kalıp bir anlık bir durumu anlatabilir; kişi bir süre sonra kendine gelebilir. Bir kaza haberinde, bir sınav kâğıdının dağıtıldığı anda ya da bir deprem sarsıntısında geçebilir. Kalıp iki organı birlikte anarak güçsüzlüğün bütün bedeni sardığını düşündürür. Buz sözü, hem soğukluğu hem de bir donukluğu düşündürür.

Örnek Cümleler

  1. Telefonda oğlunun kaza haberini alan annenin eli ayağı buz kesildi.
  2. Sınav kâğıdını önüne koyduklarında hiçbir soruyu tanımadığını gören öğrencinin eli ayağı buz kesildi.
  3. Gece yarısı sarsıntıyla uyanan yaşlı kadının eli ayağı tutmadı; kızı onu kucaklayıp dışarı çıkardı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Bu hâli biraz yapmacık da olsa şimdi ben de şaşırmış, elim ayağım buz kesilmişti. Sebep bir şaşkınlıktır; konuşan karşısındakinin hâli karşısında şaşırmıştır. Kalıpta iyelik eki birinci kişidir: elim ayağım.

Külçe kesilmek, dermansız, güçsüz kalıp olduğu yere yığılmaktır. Eli ayağı buz kesilen kişi ise güçsüz, dermansız kalır; tanım onun yere yığıldığını söylemez. Biri güçsüzlükle birlikte yere yığılmayı, öteki yalnız güçsüzlüğü anlatır.

Bu atasözü, güçlü kimsenin korkutucu sözlerinin güçsüzü kıpırdayamayacak duruma getirdiğini söyler. Eli ayağı buz kesilen kişi de korkuyla kıpırdayamaz olabilir. Atasözü korkunun kaynağını, kalıp korkunun bedendeki etkisini anlatır.