Anlamı
sözüm bir kimseye dokunur mu diye düşünmeyerek doğruyu söyleyen kişi çok düşman kazanır.
Detaylı Açıklama
Doğru söyleyenin tepesi delik olur atasözü, sözünün bir kimseye dokunup dokunmayacağını düşünmeden doğruyu söyleyen kişinin çok düşman kazandığını söyler. Tanımın koşulu açıktır: kişi sözünün kimi incitebileceğini hesaba katmaz. Atasözü düşmanlığı bu düşünmeden söyleyişe bağlar. Çok sözü düşmanların sayısını öne çıkarır. Düşman bir komşu, bir meslektaş, bir akraba ya da bir yönetici olabilir. Doğru söylenen şey bir hata, bir haksızlık, bir yanlış hesap ya da bir kusur olabilir. Söz, dobra konuşan birinin başına gelenler anlatılırken kurulabilir. Bir uyarı içinde de yer alabilir: sözünü tart, doğru söyleyenin tepesi delik olur. Fiil geniş zamandadır ve bir gözlem bildirir. Düşmanlığın nasıl kendini gösterdiğini tanım söylemez.
Örnek Cümleler
- Toplantıda müdürün projesindeki hataları herkesin önünde sayan genç mühendis, yıl sonunda ekipte tek dostu kalmadığını gördü; doğru söyleyenin tepesi delik olur.
- Düğün masraflarını kimin ödemediğini sofrada yüksek sesle anlatan teyzem, iki aileyi birden kendine düşman etti; doğru söyleyenin tepesi delik olur.
- Apartman toplantısında aidatı geciktirenlerin adını tek tek okuyan yönetici, ertesi ay kapısında kırıcı bir not buldu; doğru söyleyenin tepesi delik olur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Tepe başın üst yanıdır; delik tepe, sözünü sakınmayan kişinin başına gelen zararı düşündürür. Sözlük tepenin neden delik olduğunu açıklamaz; anlamı çok düşman kazanmak diye verir. Olur fiili bunu bir sonuç olarak bildirir.
Bu söz, dost kazanmanın yoluna bakılmasını öğütler; çünkü düşman kolay kazanılır. Doğru söyleyenin tepesi delik olur da düşmanın nasıl kolayca kazanıldığına bir örnek verir: düşünmeden söylenen doğru. Biri dostluğa yönelmeyi öğütler, öteki düşmanlığın bir kaynağını gösterir.
İçi dışı bir, düşündüğünü açıkça söyleyen, gizli düşüncesi olmayan kişiyi niteler. Böyle biri doğruyu söylerken sözünün kime dokunacağını hesaplamayabilir. Deyim bir niteliği adlandırır; atasözü bu açıklığın getirebileceği düşmanlığı anlatır.