Anlamı
dar bir çevrede hep aynı işi yapmak:
'Bir dolap beygiri gibi dönüp dolaşarak ağaçları, çiçekleri sulardım.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Dolap beygiri gibi dönüp durmak, dar bir çevrede hep aynı işi yapmak anlamındadır. Dönüp durmak yerine dönüp dolaşmak da söylenir. Tanım iki şeyi birlikte ister: çevrenin darlığı ve işin hep aynı olması. Dar çevre bir ev, bir dükkân, bir bahçe ya da bir mahalle olabilir. İş bir sulama, bir satış, bir dikiş ya da bir masa başı çalışması olabilir. Gibi edatı kişiyi dolap beygirine benzetir; benzetme kalıbın içindedir. Tanım bu tekdüzeliğin kişiye nasıl geldiğini söylemez; kişi bundan yakınabilir de, ona alışmış da olabilir. Kalıp yıllarını aynı işte geçirmiş birinin hayatı anlatılırken kurulabilir. Zarf-fiille de kurulabilir: dolap beygiri gibi dönüp dolaşarak. Bir emekli sohbetinde, bir iş yerinde ya da bir anı kitabında bu kalıba rastlanabilir.
Örnek Cümleler
- Otuz yıl aynı bankanın aynı veznesinde para sayan memur, emekli olunca dolap beygiri gibi dönüp durduğunu fark etti.
- Her sabah aynı üç sokakta gazete dağıtan çocuk, yıllarca dolap beygiri gibi dönüp dolaştı.
- Köyden hiç çıkmayan değirmenci, ömrü boyunca değirmenle ev arasında dolap beygiri gibi dönüp durdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sulama işini niteler: Bir dolap beygiri gibi dönüp dolaşarak ağaçları, çiçekleri sulardım. Konuşan bahçedeki ağaçlarla çiçekler arasında hep aynı yolu izlediğini anlatır. Kalıp burada zarf-fiil biçimiyle ve dolaşmak fiiliyle geçer.
Kör değneğini beller gibi, hep aynı biçimde davranıp hiçbir yenilik ya da değişiklik yapmamayı anlatır. Dolap beygiri gibi dönüp duran kişi de hep aynı işi yapar. Biri davranışın değişmezliğine, öteki dar bir çevrede süren işin tekdüzeliğine bakar.
Atasözünün ikinci anlamı, insanın zaman zaman değişiklik istediğidir. Dolap beygiri gibi dönüp duran kişi ise hep aynı işi yapar. Atasözü değişiklik isteğini dile getirir, deyim bu değişikliğin olmadığı bir hayatı anlatır.