Deyim

Dolup Taşmak Ne Demek?

Anlamı

1) gereğinden çok olmak, gereğinden çok kaplamak:
'Dışarıda bulutsuz bir temmuz göğü, öğle güneşinin yakıcı aydınlığıyla dolup taşıyordu.' -N. Cumalı. 2) çok kalabalık olmak: Millî takımın karşılaşmalarında stadyumlar dolup taşıyor.

Detaylı Açıklama

Dolup taşmak, sözlükte iki anlamla verilir. Birincisi gereğinden çok olmak, gereğinden çok kaplamaktır: bir yer, bir kap ya da bir gök bir şeyle aşırı ölçüde dolar. İkinci anlam çok kalabalık olmaktır; sözlük bunu stadyumların dolup taştığı bir örnekle verir. Kalıp iki fiilin art arda gelmesiyle kurulur: önce dolmak, sonra taşmak. Birinci anlamda dolduran şey ile ekiyle gelir: ışıkla, sesle, suyla dolup taşmak. İkinci anlamda özne kalabalığın toplandığı yerdir: bir salon, bir meydan, bir otobüs ya da bir hastane. Tanım iki anlamda da bir ölçünün aşıldığını bildirir; gereğinden çok ve çok kalabalık sözleri bunu gösterir. Sözlük taşmanın bir zarara yol açıp açmadığını söylemez. Kalıp bir hava anlatısında, bir maç haberinde ya da bir bayram yerinde geçebilir.

Örnek Cümleler

  1. Üç gün süren yağmurdan sonra köyün sulama havuzu dolup taştı, su bahçelere yürüdü.
  2. Bahar gelince annemin balkonu saksı saksı çiçekle dolup taştı; komşular geçerken durup bakıyordu.
  3. Bayram namazından sonra şehrin tek pastanesi dolup taştı, sıra kaldırıma kadar uzadı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Öğle güneşinin yakıcı aydınlığıyla: Dışarıda bulutsuz bir temmuz göğü, öğle güneşinin yakıcı aydınlığıyla dolup taşıyordu. Sözlük cümleyi birinci anlamın altında verir; gök aydınlıkla gereğinden çok kaplanmıştır. Bulutsuz sözü, bu aydınlığı kesecek bir şeyin olmadığını gösterir.

Mahşer gibi sözlükte çok kalabalık diye açıklanır. Dolup taşmanın ikinci anlamı da çok kalabalık olmaktır. Biri bir yeri niteleyen bir sözdür, öteki yerin bu duruma gelmesini fiil olarak anlatır: meydan mahşer gibiydi, meydan dolup taştı.

Atasözü, ne türden olursa olsun malın fazlasının elden çıkarılmamasını, bir gün mutlaka gerekeceğini söyler. Dolup taşmanın birinci anlamı da gereğinden çok olmaktır. Atasözü fazlayı saklamayı öğütler; deyim fazlanın bir yeri aşırı ölçüde kaplamasını anlatır.