Anlamı
hlk. bitki soğuktan bozulmak, donmak.
Detaylı Açıklama
Don kesmek, bitkilerin şiddetli soğuk yüzünden bozulması, yanması ya da donarak zarar görmesi anlamında kullanılan bir halk deyimidir. Tarım ve kır hayatında önemli bir yere sahip olan bu söz, soğuğun görünmeyen ama yıkıcı etkisini anlatır. Bir bahçede çiçekler açmış olabilir; fakat ansızın gelen ayaz her şeyi vurup don kestirebilir. Bu yüzden deyim sadece hava olayını değil, emeğin bir gecede boşa gidebilmesini de düşündürür. Köylü dili ve tarım konuşmaları içinde çok doğaldır. Gündelik dilde mecaz olarak da hevesin, sevincin ya da bir işin beklenmedik biçimde bozulmasını anlatmak için kullanılabilir. Kısacası don kesmek, sert soğuğun canlılık taşıyan şeyi ansızın zedelemesini güçlü biçimde anlatır.
Örnek Cümleler
- Gece ansızın bastıran sert ayaz yüzünden bahçedeki kayısı ağaçlarını don kesti.
- Bağdaki taze ve yeni çıkmış sürgünleri nisan ayındaki beklenmedik soğuk don kesmiş.
- Sabaha karşı beklenmedik bir don kesince çiftçinin o yılki bütün hesabı altüst oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü küçük bir sıcaklık düşüşü bile aylarca verilen emeği bozabilir. Bu yüzden don kesmek sözü çiftçi için ağır bir kaybı çağrıştırır.
Asıl kullanım bitkiler ve tarla ürünleridir. Ancak mecazen hevesin ya da gidişatın bozulması için de kullanılabilir. Mecazen hevesin ya da gidişatın ani biçimde bozulması için de düşünülebilir.
Evet. Donmak genel bir hâli anlatır; don kesmek ise özellikle soğuk vurması sonucu zarar görmeyi daha belirgin biçimde ifade eder.