Anlamı
donmak:
'Badem ağacı, ayaz vurmaz, don çekmez, solmaz, dökülmez çiçeklerini açmıştı.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
Don çekmek, havanın ya da ortamın etkisiyle donmak, soğuktan sertleşmek ya da buz etkisi almak anlamında kullanılan bir deyimdir. Halk dilinde özellikle ağaçlar, bitkiler, toprak ve dışarıda kalan şeyler için söylenir. Bu söz, soğuğun yalnız hissedilmesini değil, görünür sonuç doğurmasını anlatır. Bir ağacın çiçeği açmışken don çekmesi, umut verici bir başlangıcın sert hava karşısında zayıf düşmesi gibi algılanır. Bu yüzden deyimin içinde yalnız tabiat değil, emeğin kırılganlığı da vardır. Gündelik dilde doğa, mevsim ve tarım bağlamında son derece yerindedir. Bazen mecazen bir hevesin, yüzün ya da ortamın bir anda soğuyup kaskatı kalması için de düşünülebilir. Kısacası don çekmek, soğuğun dokunduğu şeyi etkileyip bozmasını anlatır.
Örnek Cümleler
- Badem ağaçları bu yıl erken açtı ama sonra don çekti.
- Gece ansızın bastıran sert ayaz yüzünden bağın genç ve taze sürgünleri don çekmiş.
- Sabaha karşı bahçe yine don çekince çiftçi tarlasına endişeyle koştu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Evet, ikisi de soğuğun zarar verici etkisini anlatır. Don çekmek biraz daha halk söyleyişine yakın ve geniş kullanımlıdır. Don çekmek biraz daha halk söyleyişine yakın ve geniş kullanımlı olup soğuğun zarar verici etkisini anlatır.
Çünkü çoğu kez çiçek açmış, gelişmiş ya da büyümekte olan bir şeyin soğukla zarar görmesi anlatılır. Böylece kayıp daha belirgin olur.
En doğal alanı tarım ve doğadır. Ancak mecazlı olarak ani soğuma ve canlanmanın bozulması için de düşünülebilir. Mecazlı olarak ani soğuma ve canlanmanın bozulması için de kullanılabilir.