Deyim

Dört Ayak Üstüne Düşmek Ne Demek?

Anlamı

1) tehlikeli bir durumdan zarar görmeden kurtulmak; 2) işi rast gitmek:
'Yüze gülücü, her dönemde dört ayak üstüne düşen Efruz'un hayat hikâyesini sergileyen piyesim, yurtta bini aşkın defa oynadıktan sonra, televizyon oyunu hâline getirilince yasaklandı.' -H. Taner.

Detaylı Açıklama

Dört ayak üstüne düşmenin sözlükte iki anlamı vardır. Birincisi tehlikeli bir durumdan zarar görmeden kurtulmaktır. İkincisi işi rast gitmektir: kişinin girdiği işler beklediği gibi sonuçlanır. Birinci anlamda tehlike bir kaza, bir iflas, bir soruşturma ya da bir kriz olabilir. Tanımdaki zarar görmeden sözü, kişinin bu tehlikeyi kayıpsız atlattığını gösterir. İkinci anlamda kişinin işleri ters gitmez. Deyimin öznesi kişidir. İkinci anlamda bir tehlike anılmaz; söz işlerin genel gidişine bakar. Kalıp bir iş hayatı anlatısında, bir siyaset değerlendirmesinde ya da bir kaza haberinde geçebilir. Sözlükte aynı görüntü kedi gibi dört ayak üzerine düşmek kalıbında da vardır. Kalıp bir zaman sözüyle de kurulabilir: her seferinde dört ayak üstüne düşmek.

Örnek Cümleler

  1. Şirketi iflas ederken birikimini önceden güvenceye alan ortak, dört ayak üstüne düştü.
  2. Zincirleme kazada arabası hurdaya dönen sürücü, emniyet kemeri sayesinde dört ayak üstüne düştü.
  3. Hangi işe girse kazanan kuzenim yine dört ayak üstüne düştü; açtığı kafe ilk ayında kâra geçti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Yüze gülücü ve her dönemde dört ayak üstüne düşen biri olarak: Yüze gülücü, her dönemde dört ayak üstüne düşen Efruz'un hayat hikâyesini sergileyen piyesim, yurtta bini aşkın defa oynadıktan sonra, televizyon oyunu hâline getirilince yasaklandı. Bu tanık, deyimin işi rast gitmek anlamını örnekler. Her dönemde sözü, Efruz'un işlerinin zaman değişse de rast gittiğini gösterir.

Bu kalıp sözlükte en güç bir durumdan zarar görmeden kurtulmak diye açıklanır. Dört ayak üstüne düşmenin birinci anlamı buna çok yakındır; ikinci anlamı olan işi rast gitmek ise kedi benzetmeli kalıpta yoktur. Biri kediyi adıyla anar, öteki yalnız dört ayak görüntüsünü kullanır.

Atasözü, en ağır şartlarda bütün güçlükleri yenen kişiyi anlatır. Dört ayak üstüne düşen kişi de tehlikeli bir durumdan zarar görmeden kurtulur. Atasözü güçlüklerin ağırlığını vurgular; deyim kurtuluşun kayıpsız olduğunu bildirir.