Anlamı
iyi bir görüntü verebilmek için her zaman temiz giyinip kuşanmak gereklidir.
Detaylı Açıklama
Dost başa, düşman ayağa bakar atasözü, iyi bir görüntü verebilmek için her zaman temiz giyinip kuşanmak gerektiğini söyler. Söz iki yarıdan kurulur: dost başa bakar, düşman ayağa bakar. Sözlük bu iki bakışın neden farklı olduğunu ayrıca açıklamaz; anlamı giyim kuşama bağlar. Tanımdaki her zaman sözü özenin bir kez değil, sürekli gösterilmesini ister. Temiz sözü ise giysinin düzgünlüğüne bakar. Atasözü bir iş görüşmesine, bir düğüne ya da bir bayram ziyaretine hazırlanan birine öğüt olarak söylenebilir. Söz bir annenin çocuğuna, bir ustanın çırağına ya da bir arkadaşın ötekine verdiği öğütler arasında yer alabilir. Bakmak fiili iki yarıda da aynıdır; değişen, bakışın yöneldiği yerdir. İki yarı virgülle ayrılır.
Örnek Cümleler
- Annesi, iş görüşmesine giden Emre'nin ayakkabılarını bile boyayıp gömleğini ütüledi; dost başa, düşman ayağa bakar.
- Bayram ziyaretine çıkmadan önce dedem çocukların yakalarını tek tek düzeltti; dost başa, düşman ayağa bakar.
- Sahneye çıkmadan önce kostümündeki lekeyi fark eden oyuncu, perdeyi beklettirip gömleğini değiştirdi; dost başa, düşman ayağa bakar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Giyinip kuşanmak, sözlükte özenle giyinmek diye açıklanır. Atasözünün tanımında da bu kalıp geçer: temiz giyinip kuşanmak gereklidir. Deyim giyinme işini adlandırır; atasözü bunu iyi bir görüntü vermenin yolu olarak öğütler.
İki dirhem bir çekirdek, çok güzel ve özenli giyinmiş kişiyi niteler. Atasözünün öğüdüne uyan kişi böyle görünebilir. Atasözü temiz giyinmeyi öğütler; deyim özenli giyinmiş kişinin görünüşünü anlatır.
Bu atasözü, kılık kıyafetin zamanın koşullarına uydurulmasını öğütler. Dost başa, düşman ayağa bakar ise iyi bir görüntü için temizliği ve özeni öne çıkarır. İkisi de giyimle ilgili birer öğüttür; biri uyuma, öteki temizliğe bakar.