Anlamı
yön değiştirmek:
'Herhâlde kaçmayı düşünüyor olmalıydı. Yolun kenarındaki tek tük ağaçlara doğru dümen kırdı.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Dümen kırmak, temel anlamıyla yön değiştirmek, rotayı başka tarafa çevirmek demektir. Denizcilikte ya da taşıt kullanımında dümenin kırılması, gidiş çizgisinin bilinçli biçimde değiştirilmesi anlamına gelir. Mecaz olarak da bir düşünceden, bir plandan ya da bir tavırdan aniden vazgeçip başka yöne yönelmek için kullanılır. Bu yüzden sözde yalnız fiziksel dönüş değil, karar değişikliği ve ani manevra duygusu da vardır. Bazen tehlikeden kaçınmayı, bazen fırsata yönelmeyi, bazen de tutum değiştirmeyi anlatır. Kısacası dümen kırmak, gidişatı aynı çizgide sürdürmek yerine yeni bir yön seçmeyi, bazen mecburen bazen bilinçli olarak rota değiştirmeyi anlatan canlı bir deyimdir. Bu sebeple deyim, son anda yapılan yön değişikliklerini hem somut hem mecaz düzlemde güçlü biçimde taşır.
Örnek Cümleler
- Araba kaymaya başlayınca son anda sertçe dümen kırmak zorunda kaldı.
- Patronun tavrını görünce projede biraz dümen kırmak gerektiğini hemen anladılar.
- Aynı çizgide gitmek yerine zamanında dümen kırmak bazen en doğru karardır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ani yön değişikliği öne çıkar. Var olan rotanın bırakılıp başka tarafa çevrilmesi hissedilir. Bu yüzden deyimin merkezinde keskin manevra vardır.
Çünkü insanlar fikir, plan ve tutumlarında da yön değiştirir. Deyim bu zihinsel ve pratik manevrayı somut bir görüntüyle anlatır. Bu nedenle mecaz kullanımı da çok doğal duyulur.
Hayır. Bazen hatadan dönmeyi ya da tehlikeden kurtulmayı anlatır; bazen de kararsızlık ya da fırsatçılık hissi verebilir. Tonu, niyetin nasıl görüldüğüne göre değişir.