Deyim

Dümen Kırmak Ne Demek?

Anlamı

yön değiştirmek:
'Herhâlde kaçmayı düşünüyor olmalıydı. Yolun kenarındaki tek tük ağaçlara doğru dümen kırdı.' -R. N. Güntekin.

Detaylı Açıklama

Dümen kırmak, yön değiştirmek anlamındadır. Tanım kısadır ve yalnız yön değişikliğini anar. Kalıp bir teknenin, bir geminin ya da bir aracın dönüşü için kurulabilir; yürüyen bir kişinin birden başka bir yöne sapması için de kullanılır. Yeni yön yönelme ekiyle ya da doğru edatıyla gösterilir: kıyıya doğru dümen kırmak. Özne bir kaptan, bir balıkçı, bir sürücü ya da bir yaya olabilir. Tanım yön değişikliğinin sebebini söylemez; bir tehlike, bir fırtına, bir kaçış ya da bir karşılaşmadan kaçınma olabilir. Kalıp ani bir dönüşü de, planlı bir rota değişikliğini de anlatabilir. Söz bir deniz hikâyesinde, bir kovalamaca sahnesinde ya da bir sokak anlatısında geçebilir.

Örnek Cümleler

  1. Önündeki kayalığı son anda fark eden balıkçı, dümen kırıp tekneyi açığa çevirdi.
  2. Karşıdan gelen eski patronunu görmek istemeyen Selim, kalabalık caddede birden sağdaki sokağa dümen kırdı.
  3. Fırtına yaklaşınca yelkenli rotasını bırakıp en yakın koya doğru dümen kırdı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kaçmak üzere olduğu sanılır: Herhâlde kaçmayı düşünüyor olmalıydı. Yolun kenarındaki tek tük ağaçlara doğru dümen kırdı. Burada yön değiştiren bir tekne değil, karada giden biridir. Yeni yön doğru edatıyla verilir.

Dümeni kırmak, argoda çekip gitmek, kaçmak, uzaklaşmaktır. Dümen kırmak ise yalnız yön değiştirmektir; tanımında kaçmak ya da ayrılmak yoktur. Belirtme eki kalıbın anlamını değiştirir: biri yönü, öteki gidişi anlatır.

Atasözü, olayların herkesin istediği biçimde meydana gelmediğini söyler. Gemici istediği rüzgârı bulamayınca dümen kırıp yön değiştirmek zorunda kalabilir. Atasözü koşulların insan elinde olmadığını, deyim yön değiştirmenin kendisini anlatır.